Trong bối cảnh các lợi thế cạnh tranh truyền thống dần chạm tới giới hạn, việc tìm kiếm những động lực phát triển mới trở thành chìa khóa sống còn giúp Việt Nam vượt qua thử thách dài hạn trên hành trình vươn lên thịnh vượng.

Chặng đường gia nhập nhóm thu nhập trung bình cao và những khoảng cách lớn

Theo số liệu công bố, Ngân hàng Thế giới đã xếp Việt Nam vào nhóm thu nhập trung bình cao với mức GNI bình quân đầu người đạt 4.970 đô la Mỹ. Con số này đánh dấu một bước tiến đáng kể so với mức khoảng 1.110 đô la Mỹ ghi nhận vào năm 2009. Chỉ trong chưa đầy hai thập kỷ, đất nước đã chuyển mình mạnh mẽ để vươn lên trở thành một trung tâm sản xuất và xuất khẩu có quy mô đáng chú ý tại khu vực châu Á.

Quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam đối mặt với nhiều yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng. Hình ảnh minh họa: Tomoyo Trần

Tuy nhiên, việc sở hữu tấm vé lên hạng này chưa đồng nghĩa với việc nền kinh tế đã nắm trong tay tấm giấy thông hành để bước chân vào câu lạc bộ các quốc gia phát triển. 

Trên thực tế, ngưỡng thu nhập cao hiện đang ở mức trên 14.375 đô la Mỹ, tức là vẫn đang ở khoảng cách gần gấp ba lần so với mức hiện tại của Việt Nam. Nhìn vào dữ liệu lịch sử của các quốc gia đi trước, thời gian chuyển dịch từ nhóm trung bình cao lên nhóm thu nhập cao là một hành trình đầy thử thách và kéo dài: Hàn Quốc mất 8 năm, Ba Lan mất 13 năm, trong khi Chile mất 19 năm.

Đáng chú ý hơn, có những nền kinh tế đã chật vật ở ngưỡng này rất lâu như Malaysia đã trải qua 34 năm, hay Trung Quốc và Thái Lan đều đã bước sang năm thứ 16 mà vẫn chưa thể chuyển nhóm.

Khoảng cách này cho thấy việc vượt qua ranh giới phân loại thu nhập chỉ là bước khởi đầu. Để thực sự tiến vào nhóm các quốc gia phát triển, nền kinh tế đòi hỏi một sự bứt phá toàn diện về năng lực cạnh tranh cốt lõi, thay vì chỉ dựa vào sự tăng trưởng mở rộng về quy mô sản lượng hay gia công xuất khẩu thuần túy.

Xem thêm: Tác động từ chiến sự Trung Đông: Việt Nam và Châu Á tính lại bài toán năng lượng

Thách thức từ mô hình tăng trưởng cũ và yêu cầu bứt phá năng suất

Sự giảm sút đà tăng trưởng của các động lực cũ cho thấy nền kinh tế khó có thể tiếp tục dựa vào số lượng lao động chi phí thấp hay gia công đơn thuần. Khi các lợi thế cạnh tranh truyền thống dần thu hẹp, bài toán cốt lõi đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách không chỉ nằm ở việc huy động thêm nguồn vốn đầu tư, mà phải tập trung vào việc nâng cao năng suất tổng phần (TFP), cải thiện hàm lượng công nghệ trong sản phẩm và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào việc gia tăng các yếu tố đầu vào như vốn và lao động phổ thông. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ rõ những giới hạn khi năng suất lao động tổng thể vẫn cần thêm những bước chuyển dịch mạnh mẽ hơn để bắt kịp các nước trong khu vực.

Việc phụ thuộc vào các ngành thâm dụng lao động không chỉ khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động toàn cầu mà còn kìm hãm khả năng leo cao hơn trong chuỗi giá trị gia tăng toàn cầu.

Quá trình công nghiệp hóa và mở rộng sản xuất đòi hỏi những bước đột phá mạnh mẽ về chất lượng tăng trưởng. Hình ảnh minh họa: Bloomberg 

Tái cấu trúc nền kinh tế và định hướng phát triển trong tương lai

Để rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển và vượt qua sự kìm hãm của bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần khẩn trương tái cấu trúc nền kinh tế theo chiều sâu. 

Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang hướng kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo sẽ là chìa khóa quyết định. Chỉ khi chất lượng tăng trưởng được cải thiện thực chất bên cạnh các chỉ số quy mô, nền kinh tế mới có đủ nội lực vượt qua các rào cản dài hạn và tiến xa hơn trên bản đồ thịnh vượng toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đẩy mạnh phát triển hạ tầng chiến lược cũng đóng vai trò nền tảng. Khi các doanh nghiệp trong nước được tạo động lực mạnh mẽ để nghiên cứu, phát triển (R&D) và ứng dụng công nghệ số vào mọi mặt đời sống kinh tế, Việt Nam mới có thể tạo ra những giá trị gia tăng thực sự vượt trội, biến tấm vé trung bình cao thành bước đệm vững chắc cho mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Lược dịch từ Bloomberg

Xem thêm: Doanh nghiệp than Indonesia tăng tốc mở rộng lĩnh vực mới trước biến động thị trường