Trong bối cảnh thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) biến động mạnh và chi phí vận tải leo thang, các nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu đang chịu sức ép lớn trong việc tìm kiếm nguồn cung thay thế nhằm ổn định kinh tế vĩ mô.

Hệ thống cung ứng năng lượng toàn cầu đối mặt với nhiều sức ép từ các điểm nóng địa chính trị. Hình ảnh minh họa: Mark Felix/Bloomberg

Sức ép từ nguồn cung LNG và bài toán chi phí tài chính

Chiến sự tại Trung Đông đã làm giảm 1/5 nguồn cung LNG toàn cầu xuất phát từ khu vực này, đẩy chi phí vận tải và giá nhiên liệu hóa thạch leo thang lên những đỉnh điểm mới. 

Đối với các quốc gia châu Á đang phát triển, trong đó có Việt Nam, việc phụ thuộc sâu rộng vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu biến bài toán năng lượng thành một áp lực tài chính vô cùng nặng nề. Do sự đứt gãy đột ngột của chuỗi cung ứng, nhiều nền kinh tế trong khu vực buộc phải chi thêm hàng tỷ USD để mua sắm các lô hàng khí hóa lỏng trên thị trường giao ngay nhằm duy trì vận hành hệ thống điện.

Sự chao đảo của thị trường năng lượng quốc tế không chỉ làm bào mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng mà còn trực tiếp châm ngòi cho các cú sốc lạm phát diện rộng. 

Áp lực này đặt các nhà quản lý vĩ mô và ngân hàng trung ương trước một bài toán khó: vừa phải cân đối nguồn ngân sách quốc gia để bù đắp chi phí nhập khẩu năng lượng đắt đỏ, vừa phải bảo đảm an toàn hệ thống lưới điện phục vụ cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Xem thêm: Ấn Độ và cuộc cách mạng xe điện tự phát từ nền kinh tế vỉa hè

Chiến lược ứng phó linh hoạt và định hướng tương lai của Việt Nam và khu vực

Trước những biến động khó lường từ bản đồ địa chính trị năng lượng thế giới, Việt Nam và các quốc gia trong khu vực đang buộc phải kích hoạt các phương án dự phòng khẩn cấp. Một mặt, các cơ quan năng lượng phải rà soát lại các hợp đồng dài hạn để giảm thiểu rủi ro từ thị trường giao ngay; mặt khác, một số nền kinh tế thậm chí phải cân nhắc đến các giải pháp tình thế như quay lại sử dụng than đá để bảo đảm an ninh điện năng trước mắt trong giai đoạn cao điểm. 

Tình trạng này càng trở nên trầm trọng hơn khi Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu tiêu thụ loại nhiên liệu hóa thạch ô nhiễm nhất này sẽ chạm mức kỷ lục trong năm nay, chịu tác động kép từ giá khí đốt tăng cao và hiện tượng El Niño gay gắt làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ.

Bên cạnh đó, cuộc xung đột ở Trung Đông cũng buộc thị trường phải ráo riết tìm kiếm các nhà sản xuất thay thế Qatar, quốc gia từng cung cấp khoảng 20% lượng nhiên liệu hóa lỏng siêu lạnh này trước khi chiến sự bùng nổ. 

Theo khảo sát từ McKinsey & Co., khoảng 80% người mua LNG đang lên kế hoạch thay đổi chiến lược thu mua, ưu tiên mạnh mẽ cho việc đa dạng hóa địa lý trong những năm tới. Sự dịch chuyển này vô hình trung tạo ra sức hút lớn cho các dự án mới có khả năng kết nối trực tiếp với thị trường châu Á.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy lịch sử giá cả đắt đỏ kéo dài đã phần nào kìm hãm mức độ ứng dụng LNG trên diện rộng. Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) ghi nhận có tới khoảng 47 dự án nhà máy điện khí với tổng trị giá lên tới 52 tỷ USD đã phải hủy bỏ, rút lui hoặc hoàn toàn bế tắc, không có tiến triển nào trong vòng 5 năm qua tại các quốc gia như Philippines, Thái Lan và Việt Nam. 

Cuộc khủng hoảng hiện tại từ Trung Đông một lần nữa là lời cảnh tỉnh sâu sắc, thúc đẩy các quốc gia châu Á định hình lại tầm nhìn hạ tầng năng lượng theo hướng tự chủ, vững chắc và có khả năng chống chịu cao trước các cú sốc bên ngoài trong kỷ nguyên số.

Lược dịch từ Bloomberg

Xem thêm: Trung Quốc dịch chuyển hạ tầng AI về các vùng xa xôi thay vì siêu đô thị