Trong khi nhiều quốc gia phải dựa vào các chính sách hỗ trợ quy mô lớn từ chính phủ để thúc đẩy phương tiện xanh, Ấn Độ lại chứng kiến sự chuyển dịch giao thông diễn ra từ chính sức sống của khu vực kinh tế phi chính thức, mang đến bài học độc đáo về khả năng thích ứng và phát triển công nghệ thực tế.

Các xưởng cơ khí lề đường đóng vai trò cốt lõi trong việc lắp ráp và phổ biến dòng phương tiện chạy pin này. Ảnh Bloomberg

Động lực từ thị trường xe điện “phi chính thức”

Trong nhiều thập kỷ, hình ảnh quen thuộc trên các con đường tại Ấn Độ là hàng triệu chiếc xe xích lô đạp thủ công, phương tiện mưu sinh phổ biến với yên xe cho tài xế và băng ghế phía sau chở khách. Tuy nhiên, không gian đô thị này đang được thay thế mạnh mẽ bởi sự xuất hiện của dòng xe điện ba bánh chạy bằng pin (e-rickshaw).

Sự thay đổi này diễn ra không phải do các tập đoàn lớn dẫn dắt, mà nhờ vào mạng lưới các xưởng lắp ráp nhỏ lẻ, tự phát, hoạt động ngay bên lề đường. Họ tự chế tạo khung xe và sử dụng các linh kiện nhập khẩu như động cơ điện, ắc-xích (xích) và bộ điều khiển, chủ yếu từ Trung Quốc, để lắp ráp thành xe hoàn chỉnh. 

Quy trình này cho phép họ tạo ra những chiếc xe với mức giá rẻ, đáp ứng trực tiếp túi tiền của những người lái xe xích lô vốn có thu nhập thấp, giúp họ chuyển từ sức người sang sức điện mà không cần một khoản vốn đầu tư khổng lồ.

Sức hút của loại hình này thể hiện rõ qua các con số thống kê: số lượng xe điện ba bánh được đăng ký chính thức tại Ấn Độ đã tăng vọt lên 1,8 triệu chiếc, bứt phá mạnh mẽ từ mức 78.700 chiếc vào năm 2021. Đáng chú ý, quy mô thực tế của thị trường này còn lớn hơn rất nhiều nếu tính cả những phương tiện hoạt động ngoài luồng, chưa qua đăng ký, tạo nên một mạng lưới giao thông linh hoạt len lỏi khắp các ngõ ngách đô thị.

Xem thêm: Doanh nghiệp than Indonesia tăng tốc mở rộng lĩnh vực mới trước biến động thị trường

Thách thức quản lý và triển vọng phát triển hạ tầng xanh

Dù mang lại những bước tiến lớn trong việc phổ cập phương tiện sử dụng năng lượng sạch tại tầng lớp bình dân, cuộc cách mạng xe điện tự phát này cũng đặt ra không ít bài toán cho cơ quan quản lý. 

Một mẫu xe xích lô máy tự động đạt tiêu chuẩn có giá khoảng 130.000 rupee (khoảng 1,4000 USD), gấp khoảng 5 lần chi phí của một chiếc xích lô đạp. Tuy nhiên, để cạnh tranh và thu hút người mua có thu nhập thấp, một bộ phận nhà sản xuất đã bán xe điện với giả chỉ bằng một nửa (60.000 rupee) bằng cách lách luật, sử dụng pin kém chất lượng, thép yếu hơn và lốp xe dưới chuẩn.

Các phương tiện ba bánh chạy bằng pin đang dần thay thế hoàn toàn xe xích lô đạp truyền thống. Ảnh: Bloomberg

Việc thiếu vắng các tiêu chuẩn kiểm định đồng bộ từ những xưởng chế tạo thủ công, cộng với việc sử dụng các loại pin chất lượng kém không rõ nguồn gốc, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn kỹ thuật và nguy cơ cháy nổ. Bên cạnh đó, hệ thống sạc điện công cộng còn thiếu hụt và quá tải cũng là một thách thức lớn.

Mặt khác, sự bùng nổ của dòng phương tiện này đã chứng minh tiềm năng to lớn của thị trường trong việc chủ động tiếp cận giao thông xanh mà không cần chờ đợi các gói trợ cấp khổng lồ từ nhà nước. Đây là mô hình "kinh tế vỉa hè" vận hành theo quy luật cung cầu thực tế. 

Trong thời gian tới, việc quy hoạch, chuẩn hóa hệ thống sản xuất, hỗ trợ hạ tầng sạc và kiểm soát chất lượng pin sẽ là chìa khóa quan trọng để Ấn Độ chuyển hóa mô hình tự phát này thành một hệ sinh thái giao thông đô thị bền vững, an toàn và văn minh hơn, đồng thời giải quyết hiệu quả vấn đề ô nhiễm không khí và tiếng ồn tại các thành phố lớn.

Lược dịch từ Bloomberg

Xem thêm: Trung Quốc dịch chuyển hạ tầng AI về các vùng xa xôi thay vì siêu đô thị