Trong hoạt động sản xuất, điện năng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chi phí và tính liên tục của dây chuyền. Đặc biệt, với những ngành tiêu thụ điện lớn hoặc yêu cầu vận hành liên tục, khả năng cung cấp điện là một trong những yếu tố quyết định khi doanh nghiệp lựa chọn địa điểm đầu tư.

Theo Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, Việt Nam đặt mục tiêu điện thương phẩm đạt khoảng 500,4–557,8 tỷ kWh vào năm 2030. Đồng thời, tỷ trọng điện năng lượng tái tạo, không bao gồm thủy điện, được định hướng đạt khoảng 28–36% vào năm 2030.

Những mục tiêu này mở ra triển vọng phát triển hạ tầng năng lượng phục vụ công nghiệp. Tuy nhiên, để đánh giá khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất tại một KCN, nhà đầu tư cần xem xét đồng thời ba yếu tố: nguồn cấp và lưới điện, năng lực vận hành thực tế và điều kiện sử dụng năng lượng sạch.

​Phát triển mô hình khu công nghiệp xanh dựa trên hạ tầng năng lượng điện giúp thu hút dòng vốn FDI. Ảnh: VnEconomy

Nguồn cấp và lưới điện quyết định khả năng tiếp cận năng lượng của KCN

Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII định hướng phát triển đồng bộ nguồn điện và hệ thống truyền tải, chú trọng năng lượng tái tạo, điện khí LNG, các nguồn điện linh hoạt và giải pháp lưu trữ năng lượng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng.

Đối với KCN, định hướng phát triển nguồn điện ở cấp quốc gia là cơ sở tham khảo, nhưng khả năng cấp điện thực tế còn phụ thuộc vào hạ tầng truyền tải, phân phối và các công trình đấu nối tại từng khu vực.

Một KCN nằm gần trạm biến áp hoặc đường dây điện chưa chắc có thể đáp ứng ngay nhu cầu của những nhà máy tiêu thụ điện lớn. Nhà đầu tư cần xác định nguồn cấp hiện hữu, điểm đấu nối, công suất trạm biến áp và phần công suất còn có thể cung cấp cho các dự án mới.

Bên cạnh đó, trạng thái đầu tư hạ tầng cũng cần được làm rõ. Công trình đã vận hành phản ánh năng lực cấp điện hiện tại; dự án đang xây dựng cho thấy khả năng cải thiện trong tương lai; còn trạm biến áp hoặc tuyến đường dây mới nằm trong quy hoạch chưa thể được xem là nguồn cấp sẵn có.

Do đó, các thông tin về hạ tầng điện cần được đối chiếu với hồ sơ kỹ thuật, thỏa thuận đấu nối và xác nhận của đơn vị điện lực hoặc đơn vị quản lý, vận hành có thẩm quyền. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá khả năng tiếp nhận phụ tải và thời điểm có thể đưa nhà máy vào hoạt động.

Năng lực vận hành và chất lượng điện phải phù hợp với từng ngành sản xuất

Nếu nguồn cấp phản ánh khả năng tiếp cận điện năng, thì năng lực vận hành quyết định mức độ đáp ứng nhu cầu sản xuất thực tế. Mỗi ngành công nghiệp có đặc điểm phụ tải và yêu cầu kỹ thuật khác nhau, đặc biệt về công suất, độ ổn định và khả năng dự phòng.

Các nhà máy điện tử, bán dẫn và cơ khí chính xác thường yêu cầu chất lượng điện cao nhằm hạn chế gián đoạn dây chuyền. Trung tâm dữ liệu cần hệ thống cấp điện có độ sẵn sàng cao, kết hợp nguồn dự phòng và thiết bị lưu điện. Trong khi đó, cơ sở chế biến thực phẩm, kho lạnh cần duy trì nguồn điện liên tục cho hệ thống làm lạnh, còn ngành hóa chất, luyện kim có thể phát sinh nhu cầu phụ tải lớn và yêu cầu kỹ thuật đặc thù.

Sự khác biệt này cho thấy một hệ thống điện có thể phù hợp với ngành sản xuất này nhưng chưa chắc đáp ứng được ngành khác. Vì vậy, khi đánh giá KCN, doanh nghiệp cần xem xét công suất có thể cấp theo từng giai đoạn, khả năng dự phòng, độ ổn định điện áp và các điều kiện kỹ thuật tại điểm đấu nối.

Chi phí điện cũng là yếu tố quan trọng, bao gồm đơn giá áp dụng, phương thức mua điện và những khoản chi phí liên quan đến đầu tư, sử dụng hạ tầng theo hợp đồng.

Đặc biệt, những KCN định hướng thu hút ngành công nghệ cao hoặc sản xuất tiêu thụ nhiều điện cần chứng minh khả năng đáp ứng phụ tải bằng dữ liệu kỹ thuật cụ thể, thay vì chỉ giới thiệu hệ thống điện được đầu tư đồng bộ.

Xem thêm: Hành lang kinh tế Bắc - Nam: Khu công nghiệp kết nối ra sao trong chuỗi cung ứng liên vùng?

Chuyển đổi năng lượng sạch gắn với điều kiện hạ tầng và cơ chế sử dụng

Bên cạnh yêu cầu cấp điện ổn định, xu hướng chuyển đổi năng lượng đang đặt ra những tiêu chí mới đối với KCN, nhất là khi doanh nghiệp xuất khẩu ngày càng quan tâm đến phát thải carbon và tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo.

Các thông tin về hạ tầng điện cần được đối chiếu với hồ sơ kỹ thuật, thỏa thuận đấu nối và xác nhận của đơn vị điện lực hoặc đơn vị quản lý. Ảnh: Saigon VRG

Theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, công suất điện mặt trời được định hướng đạt khoảng 46.459–73.416 MW vào năm 2030, bao gồm điện mặt trời tập trung và điện mặt trời mái nhà.

Đối với KCN, điện mặt trời mái nhà là một giải pháp có thể triển khai tại các nhà xưởng, kho bãi phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng phụ thuộc vào diện tích mái, kết cấu công trình, điều kiện đấu nối và đặc điểm tiêu thụ điện. Những nhà máy hoạt động chủ yếu vào ban ngày có thể tận dụng điện mặt trời trực tiếp, trong khi cơ sở vận hành liên tục cần tính toán thêm nguồn điện bổ sung và phương án lưu trữ.

Ngoài nguồn điện sản xuất tại chỗ, doanh nghiệp có thể nghiên cứu cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) để tiếp cận điện năng lượng tái tạo. Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 là những cơ sở pháp lý quan trọng, cùng các quy định sửa đổi, bổ sung hiện hành, cho việc triển khai các phương án này.

Bên cạnh đó, chứng chỉ năng lượng tái tạo như I-REC(E) có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi, chứng minh việc sử dụng điện tái tạo theo yêu cầu báo cáo phù hợp. Tuy nhiên, chứng chỉ không đồng nghĩa với việc nhà máy được cấp điện trực tiếp từ nguồn tái tạo và không thay thế yêu cầu bảo đảm chất lượng điện.

Đối với những ngành có nhu cầu sử dụng nhiên liệu đặc thù, các định hướng phát triển điện khí LNG, hydrogen và amoniac cũng mở ra những lựa chọn trong dài hạn. Dù vậy, khả năng ứng dụng còn phụ thuộc vào nguồn cung, hạ tầng vận chuyển, lưu trữ, yêu cầu an toàn và chi phí. LNG cũng cần được phân biệt với năng lượng tái tạo vì vẫn là nhiên liệu hóa thạch.

Vì vậy, định hướng chuyển đổi năng lượng chỉ thực sự có giá trị đối với nhà đầu tư khi được cụ thể hóa thành điều kiện cung cấp và sử dụng năng lượng tại từng KCN.

Đánh giá KCN xanh cần dựa trên khả năng đáp ứng năng lượng thực tế

Sự phát triển của các nguồn năng lượng sạch tạo thêm điều kiện để KCN nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút những ngành sản xuất có yêu cầu cao về môi trường. Tuy nhiên, không thể sử dụng một tiêu chí năng lượng chung để đánh giá mức độ phù hợp của mọi KCN với tất cả các ngành.

Đối với nhà đầu tư, việc đánh giá cần bắt đầu từ nguồn cấp và lưới điện, tiếp đến là công suất, chất lượng vận hành, chi phí và phương án dự phòng. Các giải pháp năng lượng tái tạo, hợp đồng mua bán điện, chứng chỉ năng lượng sạch và quản lý phát thải cần được xem xét theo nhu cầu của từng doanh nghiệp.

Đồng thời, chủ đầu tư KCN cần phân biệt rõ hạ tầng đã hoàn thiện, công trình đang triển khai và giải pháp mới ở giai đoạn quy hoạch. Việc công khai những thông tin này giúp doanh nghiệp xác định đúng năng lực cấp điện hiện hữu, đánh giá khả năng mở rộng sản xuất và xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng phù hợp.

Theo thời gian, lợi thế năng lượng của một KCN không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận nguồn điện sạch mà còn ở việc bảo đảm đủ công suất, vận hành ổn định và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của từng ngành sản xuất. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển KCN xanh gắn với hiệu quả đầu tư và vận hành thực tế.

Xem thêm: Đánh giá lợi thế kết nối trong phát triển công nghiệp qua cửa khẩu, cảng biển, cảng cạn và sân bay