Trước khi đi sâu vào chi tiết các tầng giá trị và bài toán hạ tầng của trục kinh tế phía Nam, nhà đầu tư cần nhìn nhận rõ một thực tế: không gian phát triển hiện nay đã vượt khỏi ranh giới của từng địa phương đơn lẻ để vận hành theo mô hình chuỗi giá trị tích hợp. 

Để bóc tách đúng biên độ lợi thế của từng khu công nghiệp dọc tuyến, việc tiếp cận thông tin cần chuyển dịch từ bức tranh quy hoạch vĩ mô sang năng lực kết nối hạ tầng giao thông và bài toán tối ưu hóa chi phí vận hành thực tế.

Ranh giới hành chính kiến tạo không gian liên kết vùng

Trong cấu trúc mới của phía Nam, hành lang Mộc Bài (Tây Ninh) - Thành phố Hồ Chí Minh - Biên Hòa (Đồng Nai) - Vũng Tàu được xác định là một trong những hành lang kinh tế ưu tiên chiến lược. 

Theo Quyết định số 615/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và định hướng tại Nghị quyết số 27, mục tiêu lớn hơn của hành lang này không đơn thuần là một trục giao thông xuyên qua nhiều địa phương. Trục không gian này hướng tới việc hình thành liên kết chặt chẽ giữa cửa khẩu, đô thị, trung tâm sản xuất, cảng biển và các đầu mối logistics nhằm khắc phục điểm nghẽn hạ tầng và sự chia cắt hành chính trước đây.

Bản chất của liên kết chuỗi giá trị trong vùng thể hiện qua sự bổ trợ lẫn nhau giữa các không gian kinh tế lớn. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh tập hợp thị trường, nguồn vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới quốc tế; khu vực Đông Nam Bộ đảm nhận quy mô công nghiệp, sản xuất và logistics; kết hợp cùng Đồng bằng sông Cửu Long tạo nên nền tảng vững chắc cho nông nghiệp, thủy sản, chế biến, kinh tế biển và năng lượng. Việc kết nối thành một chuỗi giá trị đồng bộ sẽ làm gia tăng giá trị tổng thể cho cả ba không gian kinh tế thay vì hoạt động đơn lẻ theo từng địa phương.

Sơ đồ liên kết không gian hành lang kinh tế phía Nam giữa cửa khẩu, đô thị tài chính và hệ thống cảng biển. Ảnh: Cafeland

Xem thêm: Từ cửa khẩu đến cảng biển: Làm thế nào để đánh giá đúng lợi thế logistics của KCN dọc hành lang Lào Cai - Hải Phòng?

Trung tâm đô thị - tài chính TP. Hồ Chí Minh là bệ phóng dòng vốn và công nghệ

Với quy mô GRDP dẫn đầu cả nước (theo báo cáo của cơ quan Thống kê TP.HCM, GRDP quý III tăng 9,86% so với cùng kỳ), Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là một thị trường tiêu thụ khổng lồ mà còn là thỏi nam châm thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất cả nước, chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng nguồn vốn đăng ký của vùng Đông Nam Bộ. 

Đặc biệt, TP.HCM trong bối cảnh vừa sáp nhập Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu mang lại quỹ đất công nghiệp dồi dào. Cộng hưởng với lợi thế của Thủ phủ Công nghiệp Bình Dương và Thủ phủ dầu khí Vũng Tàu, nơi đây đóng vai trò như một đô thị lõi thu hút dòng vốn FDI và các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới. Đơn cử như dự án KCN Vĩnh Lập với tổng vốn đầu tư hơn 379 triệu USD; dự án Trung tâm dữ liệu tại KCN Tân Phú Trung với vốn đầu tư 2,1 tỷ USD.

Theo số liệu cập nhật đến tháng 8/2026 của Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM  Hepza, các KCX, KCN tại TP.HCM có 5.411 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký 81,77 tỷ USD. Trong đó, 3.224 dự án có vốn đầu tư nước ngoài, với tổng vốn đăng ký 60,07 tỷ USD

Sức mạnh tài chính vượt trội này cho phép đô thị đặc biệt này đóng vai trò là hạt nhân điều phối trung tâm, phân bổ các nguồn vốn tín dụng lớn, vận hành các quỹ đầu tư mạo hiểm và cung cấp các dịch vụ tài chính quốc tế để hậu thuẫn trực tiếp cho các khu công nghiệp vệ tinh dọc hành lang.

Sự ảnh hưởng lan tỏa của TP. Hồ Chí Minh đến các địa phương lân cận được tạo ra nhờ năng lực tập trung các tập đoàn công nghệ lớn, hệ thống ngân hàng thương mại hàng đầu, các tổ chức kiểm toán, luật sư và mạng lưới thương mại toàn cầu. 

Khi đặt nhà máy trong vùng phụ cận đô thị này, doanh nghiệp không chỉ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn cấu trúc tài chính linh hoạt mà còn tận dụng được hệ sinh thái nghiên cứu phát triển (R&D) với hàng chục trường đại học, viện nghiên cứu chuyên sâu và trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất Việt Nam. Nhờ đó, các khu công nghiệp giải quyết triệt để bài toán cốt lõi về nguồn nhân lực chất lượng cao, công nghệ tự động hóa và tiêu chuẩn sản xuất hiện đại trước khi vươn ra thị trường quốc tế.

Mạng lưới cụm công nghiệp tập trung và hệ sinh thái sản xuất

Sự hình thành dày đặc của các khu, cụm công nghiệp tại Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai và TP. Hồ Chí Minh cấu thành một hệ sinh thái sản xuất hỗ trợ lẫn nhau vô cùng vững chắc. Doanh nghiệp có thể chủ động nguồn nguyên phụ liệu tại chỗ, hoàn thiện chuỗi cung ứng linh kiện và phụ trợ mà không phải phụ thuộc vào các tuyến vận tải đường dài phức tạp.

Hệ sinh thái này không chỉ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí lưu kho và vận chuyển chặng đầu mà còn tạo ra sự cộng hưởng mạnh mẽ giữa các doanh nghiệp cùng ngành, thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn và KCN sinh thái hiệu quả. Mật độ tập trung cao của các nhà máy công nghiệp hỗ trợ giúp hình thành mạng lưới cung ứng, nơi linh kiện, bán thành phẩm và nguyên phụ liệu được giao nhận chỉ trong vài giờ di chuyển đường bộ, triệt tiêu rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và tối ưu hóa vòng quay vốn lưu động cho doanh nghiệp sản xuất.

Đối với tỉnh Đồng Nai, hành lang này tạo cơ sở quan trọng để tính toán lại vai trò của địa phương trong mạng lưới sản xuất, logistics, đô thị và giao thương của toàn vùng. Sở hữu vị trí đắc địa nằm giữa Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Đồng Nai đang chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về hạ tầng giao thông nhờ sự hình thành đồng thời của Cảng hàng không quốc tế (sân bay) Long Thành, Cảng Phước An và mạng lưới đường cao tốc, đường vành đai. 

Hệ thống chuỗi cảng biển nước sâu và logistics hậu cảng

Khép lại chuỗi giá trị là mạng lưới kết nối trực tiếp với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và các tuyến hàng hải quốc tế, giúp sản phẩm từ nhà máy vươn thẳng ra thị trường toàn cầu với chi phí tối ưu. Sự liên thông này biến toàn bộ hành lang thành một chuỗi cung ứng khép kín từ khâu tiếp nhận nguyên liệu biên mậu, sản xuất tập trung, kiểm soát tài chính cho đến xuất khẩu qua cảng nước sâu.

Kết nối giao thông giữa Đồng Nai và TP.HCM là mắt xích quan trọng trong hình thành không gian kinh tế - đô thị liên kết. Ảnh: Báo Đồng Nai

Bên cạnh đó, việc gắn kết đồng bộ với các dự án hạ tầng lớn như sân bay Long Thành hay hệ thống đường cao tốc, đường vành đai và các trung tâm logistics hậu cảng giúp hoàn thiện mảnh ghép cuối cùng trong chiến lược tối ưu hóa mạng lưới vận tải đa phương thức của toàn vùng phía Nam. Việc tiếp cận trực tiếp cụm cảng nước sâu loại đặc biệt cho phép các tàu container trọng tải lớn đi thẳng đến các thị trường Bắc Mỹ và châu Âu mà không cần qua trung chuyển ở nước thứ ba, kết hợp cùng năng lực điều phối hàng không từ sân bay Long Thành tạo ra lợi thế cạnh tranh tuyệt đối cho các mặt hàng giá trị gia tăng cao như điện tử, vi điều khiển và thiết bị y tế.

Đặc biệt, hệ thống dịch vụ logistics của tỉnh Đồng Nai đang được quy hoạch bài bản với các trung tâm logistics phía Nam và Đông Bắc sân bay Long Thành, trung tâm trung chuyển hàng hóa cùng Cảng Phước An đóng vai trò đầu mối trong hành lang logistics cảng biển - sân bay. Theo định hướng phát triển, giao thông kết nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai không chỉ nhằm giải quyết ùn tắc mà hướng tới mục tiêu hình thành một không gian kinh tế - đô thị liên kết, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính - dịch vụ còn Đồng Nai phát huy vai trò cực phát triển song hành với công nghiệp, đô thị, dịch vụ, logistics và cửa ngõ hàng không quốc tế của vùng. 

Xem thêm: Cách đánh giá kết nối Khu công nghiệp dựa trên ba hành lang kinh tế trọng điểm đến năm 2030

​