Tập đoàn Mitsui Chemicals của Nhật Bản vận hành nhà máy ethylene này tại thành phố Takaishi. (nguồn: Nikkei)

Lượng hóa chất và vật liệu nhựa nhập khẩu từ Trung Quốc vào Nhật Bản tăng mạnh sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, làm gia tăng sức ép cạnh tranh đối với các doanh nghiệp hóa chất nội địa trong bối cảnh nguồn cung và giá nguyên liệu đầu vào vẫn nhiều biến động.

Số liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7, lượng vật liệu nhựa sản xuất tại Trung Quốc nhập khẩu vào Nhật Bản tăng 52% so với cùng kỳ năm trước. Nhờ mức tăng này, thị phần của Trung Quốc trong tổng lượng nhập khẩu vật liệu nhựa của Nhật Bản đã tăng từ 11,8% lên 16,1%.

Xu hướng tương tự cũng diễn ra ở nhóm sản phẩm hóa chất đã qua chế biến. Lượng màng nhựa, ống nhựa và các sản phẩm liên quan nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 23%, mức cao nhất trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu hàng đầu vào Nhật Bản. Thị phần của Trung Quốc trong nhóm hàng này theo đó tăng từ 47,6% lên 51,5%.

Đáng chú ý, mức tăng còn mạnh hơn ở nhóm hóa chất cơ bản. Tổng lượng nhập khẩu sáu sản phẩm gồm ethylene, propylene, butadiene, benzene, toluene và xylene từ Trung Quốc trong giai đoạn tháng 3 - 7 đạt 54.000 tấn, cao hơn hơn 12 lần so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, lượng toluene (loại hóa chất được sử dụng làm dung môi sơn) tăng hơn 8 lần. Với butadiene (nguyên liệu quan trọng trong sản xuất cao su lốp xe) Nhật Bản không ghi nhận nhập khẩu từ Trung Quốc kể từ năm 2021, song các lô hàng đã xuất hiện trở lại trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2026.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh xung đột Mỹ - Iran làm gia tăng lo ngại về khả năng thiếu hụt hóa chất sản xuất trong nước của Nhật Bản. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nguy cơ gián đoạn nguồn cung naphtha - nguyên liệu đầu vào quan trọng của ngành hóa dầu.

Xem thêm: Nhà máy Trung Quốc tăng tốc đẩy mạnh sản xuất tự động hóa bằng robot

Các nguồn cung từ Trung Đông vốn đáp ứng hơn 80% nhu cầu naphtha của Nhật Bản. Tuy nhiên, việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa đã khiến hoạt động thu mua trở nên khó khăn. Dù bài toán nguồn cung sau đó được giải quyết nhờ sử dụng các tuyến vận chuyển thay thế bên ngoài Trung Đông, giá cả vẫn biến động mạnh, qua đó thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu hóa chất từ Trung Quốc - thị trường ít chịu tác động hơn từ xung đột tại khu vực này.

Giá rẻ tạo sức ép dài hạn lên các nhà sản xuất Nhật Bản

Bên cạnh yếu tố nguồn cung, chênh lệch về giá cũng đang trở thành động lực quan trọng khiến hóa chất Trung Quốc gia tăng hiện diện tại thị trường Nhật Bản.

(nguồn: Bộ Tài chính Trung Quốc)

Chubu Nihon Plastics, doanh nghiệp chuyên nhập khẩu và kinh doanh nguyên liệu nhựa, cho biết lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và Đông Nam Á đã tăng gấp hai đến ba lần kể từ khi chiến sự bùng phát. Ngay cả khi tính đến biến động thị trường và sự mất giá của đồng yên, sản phẩm Trung Quốc vẫn rẻ hơn từ 10% đến 20% so với hàng sản xuất trong nước.

“Sản phẩm Trung Quốc có ưu thế lớn về giá rẻ”, đại diện Chubu Nihon Plastics cho biết và khẳng định doanh nghiệp sẽ tiếp tục nhập khẩu các mặt hàng này.

Trong khi đó, môi trường kinh doanh bất định khiến các doanh nghiệp hóa chất Nhật Bản thận trọng trong việc nâng công suất hoạt động. Theo số liệu sơ bộ của Hiệp hội Công nghiệp Hóa dầu Nhật Bản, tỷ lệ vận hành tổng hợp tại các cơ sở sản xuất ethylene trong tháng 8 đạt 73,5%. Mức này đã cải thiện so với đáy ghi nhận vào tháng 6 nhưng vẫn dưới ngưỡng 90% trong tháng thứ 49 liên tiếp.

Đến tháng 7, lượng nhập khẩu hóa chất cơ bản từ Trung Quốc đã quay về mức trước khi xung đột tại Trung Đông xảy ra. Tuy nhiên, nhập khẩu vật liệu nhựa và các sản phẩm hóa chất đã qua chế biến từ Trung Quốc cũng như các thị trường nước ngoài khác vẫn duy trì ở mức cao.

Diễn biến này khiến ngành hóa chất Nhật Bản lo ngại rằng sự gia tăng nhập khẩu có thể không chỉ mang tính tạm thời. Theo ông Manabu Chikumoto, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hóa dầu Nhật Bản, trong bối cảnh thị trường nội địa Trung Quốc gặp khó khăn, các nhà sản xuất hóa chất nước này đang tăng cường xuất khẩu sản phẩm giá thấp sang các thị trường Đông Á, trong đó có Nhật Bản.

Xem thêm: Nhật Bản sẽ tận dụng máy móc công nghiệp để thu thập dữ liệu AI vật lý

Áp lực cạnh tranh có thể tiếp tục gia tăng khi Trung Quốc vẫn theo đuổi kế hoạch mở rộng năng lực sản xuất. Theo truyền thông Trung Quốc, Bắc Kinh đã triển khai một dự án trị giá hơn 600 tỷ nhân dân tệ, tương đương 89,4 tỷ USD, nhằm sản xuất nhựa và các sản phẩm hóa chất khác từ nguồn than trong nước.

Trước nguy cơ hàng hóa giá thấp từ Trung Quốc tiếp tục mở rộng thị phần, một số ý kiến tại Nhật Bản đã đề xuất áp thuế hoặc triển khai các biện pháp bảo vệ thị trường. Ông Chikumoto cho rằng dòng sản phẩm giá rẻ đang đe dọa khả năng tồn tại của các nhà sản xuất trong nước, đồng thời cho biết ngành hóa dầu Nhật Bản dự kiến kiến nghị chính phủ tăng cường các biện pháp ứng phó về tổ chức và thể chế.

Lược dịch từ Nikkei.