(nguồn: bloomberg)

Kế hoạch đầu tư gần 5 tỷ USD của Samsung Electro-Mechanics đến năm 2028 đang cho thấy rõ xu hướng phân bổ hoạt động sản xuất bán dẫn trên toàn cầu. Trong tổng vốn đầu tư dành cho mở rộng sản xuất đế bán dẫn FC-BGA, khoảng 1,87 tỷ USD được phân bổ cho nhà máy tại Thái Nguyên (Việt Nam), trong khi 3,2 tỷ USD còn lại dành cho cơ sở tại Sejong (Hàn Quốc).

Đây là khoản đầu tư lớn nhất của Samsung Electro-Mechanics dành cho một dòng sản phẩm. Đáng chú ý, sự khác biệt không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn thể hiện qua vai trò của từng nhà máy. Cơ sở Sejong tiếp tục đảm nhận những sản phẩm có độ phức tạp kỹ thuật và giá trị gia tăng cao, trong khi nhà máy Thái Nguyên tập trung mở rộng sản lượng, đáp ứng nhu cầu cung ứng ngày càng lớn của thị trường quốc tế.

Cách phân bổ này phản ánh một thực tế trong ngành bán dẫn: Đông Nam Á đang trở thành địa điểm sản xuất quan trọng của các tập đoàn công nghệ, nhưng những công đoạn đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao nhất vẫn được duy trì tại các trung tâm công nghiệp đã có nền tảng phát triển lâu đời.

Dòng vốn bán dẫn tiếp tục mở rộng tại Việt Nam và Đông Nam Á

Samsung bắt đầu thử nghiệm sản xuất đế bán dẫn tại Thái Nguyên từ năm 2022. Sau giai đoạn đầu triển khai, tập đoàn tiếp tục mở rộng đầu tư, từng bước đưa cơ sở này tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện phục vụ các ngành công nghệ cao.

Trọng tâm đầu tư là đế bán dẫn FC-BGA, loại linh kiện có vai trò kết nối chip xử lý với bảng mạch, được sử dụng trong máy chủ trí tuệ nhân tạo (AI), robot, ô tô thông minh và các hệ thống điện toán hiệu năng cao.

Sự phát triển của AI đang làm gia tăng nhu cầu đối với các bộ xử lý có hiệu suất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kích thước, cấu trúc và khả năng tích hợp của đế bán dẫn. Theo Samsung, các thế hệ chip mới cần loại đế có diện tích lớn hơn, nhiều lớp hơn và khả năng truyền tải dữ liệu tốc độ cao.

Trong bối cảnh đó, nhà máy tại Thái Nguyên đã được phê duyệt sản xuất dòng FC-BGA siêu lớn, có thể ứng dụng trong máy chủ AI, robot, ô tô thông minh, quốc phòng và điện toán hiệu năng cao. Đây là bước mở rộng đáng chú ý so với các hoạt động sản xuất điện thoại, màn hình và linh kiện điện tử vốn đã phát triển mạnh tại Việt Nam.

Không chỉ Samsung, nhiều tập đoàn quốc tế khác cũng đang mở rộng sự hiện diện trong ngành bán dẫn Việt Nam. Intel và Amkor Technology đã xây dựng năng lực đóng gói, kiểm thử, góp phần đưa Việt Nam trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Tháng 7/2026, LG tiếp tục công bố khoản đầu tư 1 tỷ USD vào Việt Nam để sản xuất các sản phẩm ball grid array và mô-đun system-in-package. Tuy nhiên, tương tự Samsung, tập đoàn này vẫn duy trì các hoạt động sản xuất có giá trị cao và phát triển đế bán dẫn tại Gumi, Hàn Quốc.

Xu hướng thu hút đầu tư cũng diễn ra tại những quốc gia khác trong khu vực. Tại Singapore, liên doanh giữa Broadcom của Mỹ và Toppan Holdings của Nhật Bản đã khai trương nhà máy sản xuất đế FC-BGA cao cấp đầu tiên, cho thấy Đông Nam Á đang tiếp nhận thêm những hoạt động sản xuất bán dẫn có yêu cầu kỹ thuật phức tạp hơn.

Xem thêm: Châu Á tăng tốc chiến lược an ninh năng lượng, đẩy mạnh dự trữ dầu và năng lượng tái tạo

Những dự án trên phản ánh xu hướng mở rộng mạng lưới sản xuất của các tập đoàn công nghệ tại Đông Nam Á. Tuy nhiên, xét trên toàn bộ chuỗi giá trị, khu vực hiện vẫn tập trung nhiều vào sản xuất linh kiện, đóng gói và kiểm thử, trong khi các công đoạn cốt lõi như chế tạo wafer tiên tiến và phát triển công nghệ chip vẫn chủ yếu nằm tại Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản.

Vì sao công nghệ bán dẫn cốt lõi vẫn tập trung tại Đông Á?

Sự phân chia hoạt động sản xuất giữa Đông Nam Á và các trung tâm công nghệ Đông Á xuất phát từ những yêu cầu đặc thù của ngành bán dẫn, trong đó công nghệ, nguồn nhân lực và hệ sinh thái công nghiệp giữ vai trò quyết định.

Khác với nhiều lĩnh vực sản xuất điện tử thông thường, chế tạo bán dẫn tiên tiến đòi hỏi mức đầu tư rất lớn và hệ thống kỹ thuật có độ chính xác cao. Một nhà máy chế tạo chip hiện đại có thể cần hàng chục tỷ USD, chưa kể thời gian xây dựng, hoàn thiện quy trình và nâng tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn có thể kéo dài nhiều năm.

Bên cạnh nguồn vốn, hoạt động sản xuất còn phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng chuyên sâu, bao gồm vật liệu, hóa chất, thiết bị chế tạo wafer, hệ thống kiểm soát môi trường và các dịch vụ kỹ thuật chuyên biệt. Những yếu tố này phải được phát triển đồng bộ để bảo đảm chất lượng và tính ổn định của sản phẩm.

Tại Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản, hệ sinh thái bán dẫn đã được hình thành qua nhiều thập kỷ với sự tham gia của các doanh nghiệp thiết kế chip, nhà sản xuất, đơn vị cung ứng thiết bị, vật liệu và tổ chức nghiên cứu. Mối liên kết chặt chẽ giữa các thành phần này tạo ra lợi thế công nghệ và năng lực sản xuất mà những thị trường mới khó có thể xây dựng trong thời gian ngắn.

Đây cũng là lý do các tập đoàn quốc tế thường thận trọng khi phân bổ những công đoạn có yêu cầu kỹ thuật cao sang địa điểm sản xuất mới. Việc chuyển giao công nghệ không chỉ phụ thuộc vào chi phí đầu tư mà còn cần bảo đảm năng lực nhân sự, nguồn cung ứng và khả năng duy trì chất lượng sản phẩm.

Chiến lược của Samsung và LG tại Việt Nam là những ví dụ điển hình. Trong khi các cơ sở tại Việt Nam được mở rộng để đáp ứng nhu cầu sản xuất và cung ứng toàn cầu, những hoạt động công nghệ phức tạp hơn vẫn được duy trì tại Hàn Quốc, nơi đã có sẵn nền tảng kỹ thuật và mạng lưới công nghiệp hỗ trợ.

Điều này cho thấy việc thu hút thêm các nhà máy bán dẫn chưa đồng nghĩa với khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị. Tuy nhiên, sự hiện diện của những dự án công nghệ cao vẫn là nền tảng quan trọng để các quốc gia Đông Nam Á từng bước tích lũy năng lực sản xuất và tiếp cận những phân khúc có giá trị gia tăng lớn hơn.

Cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị từ làn sóng đầu tư AI

Trong những năm tới, sự phát triển của AI được kỳ vọng tiếp tục thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm bán dẫn tiên tiến. Theo Samsung, nhu cầu đầu tư vào hạ tầng AI sẽ duy trì đà tăng trưởng trong khoảng 2-3 năm tới, kéo theo sự mở rộng của thị trường đế bán dẫn, bộ nhớ và công nghệ đóng gói.

Đối với Việt Nam, xu hướng này mở ra cơ hội phát triển ngành bán dẫn dựa trên nền tảng sản xuất điện tử đã hình thành, đồng thời mở rộng sự tham gia vào chuỗi cung ứng linh kiện phục vụ các thế hệ thiết bị công nghệ mới.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả làn sóng đầu tư, vấn đề đặt ra không chỉ là thu hút thêm các dự án quy mô lớn mà còn là khả năng hình thành năng lực công nghiệp trong nước. Những nhà máy của các tập đoàn đa quốc gia có thể đóng góp vào xuất khẩu và tạo việc làm, nhưng giá trị dài hạn sẽ lớn hơn khi thúc đẩy sự phát triển của mạng lưới doanh nghiệp cung ứng vật liệu, thiết bị, phần mềm kỹ thuật và dịch vụ chuyên môn.

Cùng với phát triển công nghiệp hỗ trợ, nguồn nhân lực là yếu tố cần được ưu tiên. Hoạt động sản xuất, đóng gói và thiết kế bán dẫn đòi hỏi đội ngũ kỹ sư có trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tế, trong khi quá trình đào tạo lực lượng này cần nhiều thời gian và sự phối hợp giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu.

Xem thêm: Sức bật của Đông Nam Á giữa những biến động kinh tế toàn cầu

Hạ tầng kỹ thuật cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về nguồn điện, nước, môi trường và logistics. Bên cạnh đó, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện quan trọng để tạo niềm tin cho các doanh nghiệp quốc tế khi mở rộng hoạt động nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ.

Theo ông Chang Duck-hyun, CEO Samsung Electro-Mechanics, các loại đế bán dẫn có giá trị gia tăng cao đang ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với hiệu năng chip và sự ổn định của chuỗi cung ứng. Nhận định này cũng cho thấy tiềm năng phát triển của những phân khúc linh kiện mà Việt Nam đang từng bước tham gia.

Từ khoản đầu tư 1,87 tỷ USD của Samsung tại Thái Nguyên đến sự hiện diện của Intel, Amkor và LG, Việt Nam đang có thêm cơ hội mở rộng vị trí trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Dù các công nghệ cốt lõi vẫn tập trung tại những trung tâm công nghiệp lâu đời, sự dịch chuyển dòng vốn và hoạt động sản xuất đang tạo điều kiện để Việt Nam cũng như các quốc gia Đông Nam Á từng bước nâng cao năng lực công nghệ.

Trong dài hạn, khả năng nâng cấp vị thế của khu vực sẽ phụ thuộc vào việc chuyển dòng vốn đầu tư thành năng lực sản xuất, đội ngũ nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, thay vì chỉ mở rộng quy mô các nhà máy hiện có.