Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon Garin phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN+3 lần thứ 23 (23rd AMEM+3), tại thành phố Pasay, Metro Manila, Philippines, ngày 8 tháng 10 năm 2026. (nguồn: Reuters)

Tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN lần thứ 23 diễn ra ở Philippines ngày 8/10, các quốc gia châu Á đã thúc đẩy hàng loạt sáng kiến nhằm củng cố an ninh năng lượng, trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran làm gia tăng lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông.

Đông Nam Á được xem là một trong những khu vực chịu tác động lớn nhất do phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu nhập khẩu. Trước khi xung đột tại Iran nổ ra, khoảng 80% lượng dầu vận chuyển từ vùng Vịnh qua eo biển Hormuz được đưa đến khu vực này.

Trước những rủi ro về nguồn cung, chín quốc gia Đông Nam Á cùng Nhật Bản và Australia đã ra tuyên bố chung, nhấn mạnh việc hỗ trợ xây dựng hệ thống dự trữ dầu tại từng quốc gia, đồng thời nghiên cứu triển khai cơ chế dự trữ chung trong khu vực trên cơ sở tự nguyện.

Xem thêm: Malaysia lấn biển xây “Đảo Silicon”, đón đầu kỷ nguyên bán dẫn và AI

Ngày 8/10, một quan chức cấp bộ phụ trách thương mại của Nhật Bản cho biết nước này đã thống nhất các kế hoạch hành động với các đối tác châu Á nhằm nâng cao năng lực dự trữ dầu thô trong khu vực. Thỏa thuận được đưa ra sau cuộc họp của Cộng đồng châu Á Không phát thải (AZEC), sáng kiến do Nhật Bản khởi xướng.

Sau các cuộc làm việc riêng với Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Quốc vụ khanh Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Takagi Kei cho biết hai quốc gia Trung Đông đã bày tỏ thiện chí hợp tác nhằm tăng cường năng lực dự trữ dầu cho châu Á.

Tại Đông Nam Á, Philippines, quốc gia nhập khẩu gần như toàn bộ nhu cầu dầu và nhiên liệu, đang xúc tiến kế hoạch xây dựng kho dự trữ dầu quốc gia vào cuối năm 2027. Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon Garin cho biết cơ sở này có thể được phát triển thành kho dự trữ chung của khu vực trong tương lai.

Theo bà Garin (Bộ trưởng Năng lượng Philippines), các quốc gia sẽ chủ động quyết định việc tham gia, đăng cai kho dự trữ khu vực cũng như xác định các điều khoản mua bán. Philippines sẵn sàng tạo điều kiện để các nước khác lưu trữ dầu thô hoặc sản phẩm dầu mỏ tại nước này, trong đó quốc gia sở hữu nguồn dự trữ sẽ được ưu tiên sử dụng khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh các giải pháp bảo đảm nguồn cung dầu, ASEAN cũng đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Các nước thành viên đã cam kết nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên 30% tổng nguồn cung năng lượng sơ cấp và 45% tổng công suất điện lắp đặt.

Tuy nhiên, tiến độ phát triển năng lượng sạch của khu vực vẫn còn chậm so với các mục tiêu đề ra. Theo Báo cáo Triển vọng Năng lượng ASEAN lần thứ 9 được công bố trong tuần này, năng lượng tái tạo hiện mới chiếm 14,1% tổng nguồn cung năng lượng sơ cấp, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 25% vào năm 2025. Trong khi đó, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng công suất điện lắp đặt đạt 33,7%, so với mục tiêu 35% vào năm 2025.

Để thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, các quốc gia ASEAN cũng đã đạt được thỏa thuận sơ bộ ở mức nâng cao về phát triển lưới điện khu vực, dự án được đề xuất từ tháng 12/1997 nhưng liên tục chậm tiến độ trong nhiều năm.

Xem thêm: Sức bật của Đông Nam Á giữa những biến động kinh tế toàn cầu

Bộ trưởng Năng lượng Philippines Sharon Garin đánh giá đây là bước tiến mang tính bước ngoặt trong nỗ lực tăng cường kết nối hạ tầng năng lượng giữa các quốc gia thành viên.

Theo bà Garin, nghiên cứu ban đầu đặt mục tiêu hoàn thành kết nối lưới điện khu vực vào năm 2045. Tuy nhiên, trước nhu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh năng lượng, các nước đang xem xét điều chỉnh lộ trình để đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Những động thái này cho thấy các quốc gia châu Á đang đồng thời theo đuổi hai hướng đi: tăng cường dự trữ dầu để ứng phó với nguy cơ gián đoạn nguồn cung trước mắt và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, kết nối lưới điện nhằm nâng cao khả năng tự chủ năng lượng trong dài hạn.