Theo Reuters ngày 12/10, triển vọng tăng trưởng nhu cầu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) phục vụ sản xuất điện tại các nền kinh tế mới nổi ở châu Á đang đối mặt với nhiều thách thức. Những biến động địa chính trị, tình trạng thiếu hụt thiết bị và sự phát triển của năng lượng tái tạo có chi phí ngày càng cạnh tranh đã khiến hàng loạt dự án điện khí bị đình trệ, làm suy giảm kỳ vọng của ngành LNG về một làn sóng tăng trưởng nhu cầu mới tại khu vực.

Trước đó, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam và Philippines, đã lên kế hoạch xây dựng các trạm tiếp nhận LNG và nhà máy điện khí nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, đồng thời từng bước giảm phụ thuộc vào điện than. Tuy nhiên, cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022 cùng những căng thẳng liên quan đến Iran đã đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh, bộc lộ rủi ro khi phụ thuộc vào LNG nhập khẩu. Cùng với tình trạng thiếu hụt tua-bin khí trên toàn cầu, những yếu tố này khiến nhiều dự án phải tạm dừng hoặc triển khai chậm hơn so với kế hoạch.

Trong khi điện khí gặp khó khăn, năng lượng tái tạo ngày càng trở thành lựa chọn được ưu tiên nhờ chi phí sản xuất điện giảm và khả năng hạn chế sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Theo dự báo được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố trong tháng 10, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời trong cơ cấu năng lượng Đông Nam Á dự kiến tăng từ 5% năm 2025 lên 11% vào năm 2030.

Xem thêm: Đông Nam Á thu hút hàng tỷ USD đầu tư bán dẫn, Dòng vốn tiếp tục mở rộng tại Việt Nam

Sự thay đổi này đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh chiến lược phát triển nguồn điện tại nhiều quốc gia. Ông Wei Han Tan, chuyên gia phân tích điện và năng lượng tái tạo Đông Nam Á của Wood Mackenzie, nhận định rằng tình trạng chậm tiến độ của các dự án điện khí cùng những hạn chế trong chuỗi cung ứng đang buộc các nhà hoạch định chính sách xem xét lại cả vai trò ngắn hạn của khí đốt lẫn lộ trình chuyển đổi năng lượng dài hạn. Theo ông, để đáp ứng nhu cầu điện tiếp tục gia tăng, các quốc gia có thể phải cân nhắc mở rộng các nhà máy điện than hiện có, đồng thời đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo.

Những khó khăn trong triển khai dự án được thể hiện rõ qua dự báo của Wood Mackenzie. Trong tổng số 53 GW công suất điện khí đang được quy hoạch tại Đông Nam Á, chỉ khoảng 14,9 GW được dự kiến có thể đi vào vận hành trước năm 2030, tương đương khoảng 28% tổng công suất. Đáng chú ý, Việt Nam là quốc gia có mức thiếu hụt lớn nhất so với kế hoạch, với khoảng 25,7 GW công suất điện khí khó có khả năng hoàn thành đúng thời hạn.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ đầu tư, điện khí còn đang chịu sức ép về thị phần trong cơ cấu sản xuất điện tại nhiều nền kinh tế châu Á. Theo dữ liệu của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, sản lượng điện khí tại Bangladesh, Pakistan và Ấn Độ đã giảm trong 5 năm qua khi điện than và năng lượng tái tạo tiếp tục mở rộng. Tại Trung Quốc, khí đốt cũng gặp khó khăn trong việc gia tăng tỷ trọng trong cơ cấu nguồn điện. Trong khi đó, sản lượng điện khí tại Đông Nam Á nhìn chung duy trì ổn định trong thập kỷ qua, nhưng tỷ trọng đang dần thu hẹp trước sự phát triển của năng lượng tái tạo.

Xu hướng điều chỉnh cơ cấu nguồn điện càng trở nên rõ nét sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, làm gia tăng lo ngại về an ninh nguồn cung năng lượng. Trước những rủi ro từ thị trường LNG, nhiều nền kinh tế mới nổi ở châu Á đã đẩy nhanh việc tìm kiếm các nguồn điện thay thế. Bangladesh và Thái Lan công bố kế hoạch phát triển điện mặt trời, trong khi Việt Nam đang cân nhắc tăng cường sản xuất điện than để đáp ứng nhu cầu điện.

Tại Thái Lan, nơi khoảng một phần năm lượng LNG nhập khẩu đến từ Qatar, việc bảo đảm nguồn cung nhiên liệu đang trở thành vấn đề cấp thiết. Bộ trưởng Năng lượng Thái Lan cho biết nước này cần tìm kiếm nguồn cung thay thế trong ngắn hạn, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng về lâu dài nhằm giảm thiểu rủi ro từ sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Xem thêm: Nippon Paint chi 1,35 tỷ USD mua mảng sơn Đông Nam Á của Dulux

Trong khi đó, Philippines đang chứng kiến nhu cầu lắp đặt điện mặt trời áp mái gia tăng trước áp lực giá điện cao. Trái ngược với xu hướng này, ít nhất ba dự án liên quan đến LNG tại quốc gia này đã bị đình trệ trong hai năm qua, cho thấy những khó khăn ngày càng lớn đối với hoạt động đầu tư điện khí.

Một trường hợp đáng chú ý là dự án của Energy World Corp, khi doanh nghiệp quyết định bán các tua-bin khí của nhà máy điện với mức giá cao gần gấp bốn lần so với giá mua cách đây khoảng một thập kỷ. Công ty cho biết sự phát triển nhanh chóng của năng lượng tái tạo đang làm giảm nhu cầu đối với điện khí. Theo thông tin công bố trên website, Energy World Corp dự kiến chuyển đổi địa điểm dự án thành cơ sở tiếp nhận và nhập khẩu khí đốt.

Những diễn biến tại các thị trường châu Á cho thấy triển vọng phát triển điện LNG đang chịu tác động đồng thời từ biến động địa chính trị, những hạn chế trong chuỗi cung ứng và sự cạnh tranh ngày càng lớn của năng lượng tái tạo. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục gia tăng, các quốc gia đang phải cân nhắc lại vai trò của từng nguồn năng lượng để vừa bảo đảm nguồn cung trước mắt, vừa đáp ứng các mục tiêu chuyển đổi năng lượng trong dài hạn.