Nhìn lại tiến trình phát triển kinh tế qua các thời kỳ, mỗi khi thị trường năng lượng toàn cầu xuất hiện những biến động lớn, các quốc gia trong khu vực và Việt Nam đều phải trải qua những thử thách không nhỏ. 

Sự đứt gãy từ thị trường năng lượng quốc tế không chỉ là phép thử cho sức chịu đựng của các quốc gia láng giềng mà còn định hình lại chiến lược điều hành của Việt Nam qua từng thời kỳ. Dưới đây là những lát cắt lịch sử phản ánh rõ nét khả năng thích ứng của nền kinh tế trước các biến động lớn của giá dầu. 

Cú sốc tài chính năm 2008 và áp lực lạm phát phi mã

Trong nửa đầu năm 2008, giá dầu thế giới từng leo lên mức kỷ lục gần 147 USD/thùng, trực tiếp bóp nghẹt biên lợi nhuận của các ngành sản xuất và vận tải tại nhiều quốc gia châu Á phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Hoạt động sản xuất và vận tải chịu áp lực lớn từ chi phí nhiên liệu leo thang. Ảnh: Tạp chí điện tử Thương hiệu và Công luận

Tại Việt Nam, sự kết hợp giữa cú sốc giá nguyên liệu toàn cầu và lượng vốn ngoại đổ vào ồ ạt đã đẩy lạm phát tăng vọt, đưa Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) năm đó chạm mức khoảng 23%. Trước tình thế này, Ngân hàng Nhà nước buộc phải triển khai các biện pháp thắt chặt tiền tệ quyết liệt, khiến mặt bằng lãi suất leo thang và tạo ra những biến động mạnh mẽ trên thị trường tài chính, bất động sản cũng như chứng khoán.

Xem thêm: FDI và hạ tầng cùng tăng tốc, bất động sản công nghiệp phía Nam hưởng lợi

Giai đoạn 2011-2014: Sức ép ngân sách và bước chuyển dịch cơ cấu công nghiệp

Bước sang giai đoạn 2011-2014, giá dầu tiếp tục neo cao trên 100 USD/thùng trong thời gian dài do những bất ổn liên miên tại khu vực Trung Đông, tạo ra áp lực tài khóa nặng nề cho các nước trong khu vực buộc phải cắt giảm các khoản trợ cấp nhiên liệu.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam tận dụng tốt nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô để hỗ trợ ngân sách, đồng thời chủ động chuyển trọng tâm chiến lược sang việc ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát ở mức an toàn. Đây cũng chính là giai đoạn bản lề chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, tạo đà thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thế hệ mới từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Khủng hoảng hậu đại dịch năm 2022 và bài học điều hành vĩ mô

Xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào năm 2022 lại một lần nữa đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, đẩy nhiều nền kinh tế phát triển tại châu Á vào tình trạng thâm hụt thương mại và khủng hoảng chi phí sinh hoạt nghiêm trọng.

Giá bán lẻ xăng dầu biến động mạnh do ảnh hưởng từ các xung đột địa chính trị. Ảnh: Hanoimoi

Trong bối cảnh đó, Việt Nam bước vào năm 2022 với đà phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch COVID-19, ghi nhận mức tăng trưởng GDP cả năm đạt 8,02%, mức cao nhất trong nhiều năm.

Mặc dù giá xăng dầu trong nước có thời điểm vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp vận tải và sản xuất, Chính phủ đã tung ra các gói hỗ trợ kịp thời thông qua việc giảm thuế bảo vệ môi trường. Nhờ các công cụ điều tiết linh hoạt này, Việt Nam đã khống chế thành công lạm phát dưới 4%, đồng thời ghi nhận mức tăng trưởng GDP bứt phá lên tới 8,02%, vượt trội so với mặt bằng chung của khu vực.

Thách thức từ rủi ro địa chính trị và cơ hội giữ vững đà tăng trưởng năm 2026

Bước sang đầu năm 2026, những bất ổn tại Trung Đông tiếp tục làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu khi eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, khiến nhiều quốc gia nhập khẩu lớn tính đến phương án sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược và đối mặt với áp lực lạm phát diện rộng.

Đối với Việt Nam, giá dầu tăng mang đến cả rủi ro lẫn cơ hội đan xen. Chi phí vận tải và logistics gia tăng có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận ngắn hạn của các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực dệt may và điện tử. Dù vậy, với nội lực vững vàng từ mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp và dòng vốn FDI ổn định, nền kinh tế vẫn duy trì được động lực tăng trưởng và khả năng chống chịu trước các biến động địa chính trị quốc tế.

Xem thêm: Đầu tư hơn 9.700 tỷ đồng xây dựng Khu công nghiệp Vĩnh Lập 1 tại TP.HCM