Một nhà máy thép của Tập đoàn Gang thép Sơn Đông tại Tế Nam, tỉnh Sơn Đông: Công ty cho biết họ đang bị "bóp nghẹt từ hai phía", ám chỉ sự sụt giảm giá thị trường và sự gia tăng chi phí nguyên vật liệu (nguồn: Nikkei)

Ngành thép Trung Quốc đang chịu áp lực ngày càng lớn khi các nhà sản xuất phải đối mặt với tình trạng kinh tế trì trệ, khiến nhu cầu suy giảm, trong khi chi phí đầu vào, đặc biệt là than, liên tục tăng. Tình hình này làm gia tăng khả năng các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu thép ra thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, việc tìm cách ứng phó với biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp cũng tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng căng thẳng thương mại trên toàn cầu.

Công ty Cổ phần Sắt thép Hồng Tinh thuộc Tập đoàn Sắt thép Tửu Tuyền Cam Túc (Gansu Jiu Steel Group Hongxing Iron and Steel) – doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải do chính quyền tỉnh Cam Túc, phía tây bắc Trung Quốc, kiểm soát – báo cáo khoản lỗ ròng 813 triệu nhân dân tệ (122 triệu USD) trong quý III, giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9. Mức lỗ này tăng mạnh so với 61 triệu nhân dân tệ cùng kỳ năm trước.

Kết quả kinh doanh quý III cho thấy tình hình tài chính của công ty suy giảm đáng kể so với sáu tháng đầu năm, khi khoản lỗ ròng ghi nhận ở mức 216 triệu nhân dân tệ. Doanh thu quý III giảm 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 7,8 tỷ nhân dân tệ, trái ngược với mức tăng 3,6%, đạt 16,1 tỷ nhân dân tệ trong nửa đầu năm.

Trong thông báo công bố tối thứ Sáu, công ty mô tả tình hình ngành thép hiện nay là “cung mạnh nhưng cầu yếu”. Doanh nghiệp bày tỏ lo ngại trước tình trạng “nhu cầu từ lĩnh vực bất động sản và cơ sở hạ tầng liên tục thu hẹp”, cùng với sự sụt giảm mạnh của đầu tư vào tài sản cố định. Trong khi đó, chi phí nhiên liệu và nguyên vật liệu vẫn duy trì ở mức cao.

Xem thêm: Sàn giao dịch trí tuệ nhân tạo trực tuyến chính thức ra mắt tại Trung Quốc

Công ty thép tại Cam Túc nhận định những khó khăn này ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt trong quý III, khi giá thép chịu áp lực trong khi giá nhiên liệu biến động mạnh.

Tình trạng thua lỗ cũng diễn ra tại Angang Steel, đơn vị niêm yết chủ chốt của Tập đoàn Ansteel - nhà sản xuất thép lớn thứ ba thế giới xét theo sản lượng. Doanh nghiệp này báo cáo khoản lỗ ròng 1,98 tỷ nhân dân tệ trong quý III, cao hơn gấp đôi mức lỗ 876 triệu nhân dân tệ cùng kỳ năm trước. Chỉ trong ba tháng từ tháng 7 đến tháng 9, khoản lỗ đã gần bằng mức lỗ ròng 2,04 tỷ nhân dân tệ của cả nửa đầu năm.

Angang Steel cho biết ngành thép đang “trải qua một chu kỳ suy yếu với tâm lý thị trường ảm đạm”, trong đó tình trạng dư cung tiếp tục gây áp lực lên giá bán.

Ở chiều ngược lại, giá than luyện cốc cùng các loại nguyên liệu và nhiên liệu khác vẫn tiếp tục tăng. Theo Angang Steel, nhu cầu và giá than được thúc đẩy bởi tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ liên quan đến cuộc xung đột với Iran, qua đó mang lại lợi thế cho các nhà cung cấp than.

Doanh nghiệp cho biết đã triển khai thêm các biện pháp cắt giảm chi phí, nhưng những nỗ lực này “vẫn không đủ để bù đắp cho sự thiếu hụt phát sinh từ việc chênh lệch giữa giá mua vào và giá bán ra bị thu hẹp”.

Shandong Iron and Steel, một đơn vị thuộc China Baowu Steel - tập đoàn sản xuất thép hàng đầu thế giới cũng ghi nhận kết quả kinh doanh đi xuống trong quý III. Công ty báo lỗ ròng 146 triệu nhân dân tệ, so với mức lỗ 29 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm.

Tương tự các doanh nghiệp cùng ngành, Shandong Iron and Steel cho biết đang rơi vào tình thế “bị ép từ cả hai phía”, khi giá thị trường giảm trong khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng cao.

Dây chuyền sản xuất tại một nhà máy cán nguội được ghi lại trong chuyến tham quan dành cho giới truyền thông do chính phủ tổ chức tại nhà máy Gang thép Baoshan, một công ty con của Tập đoàn Thép Baowu Trung Quốc, ở Thượng Hải (nguồn: Nikkei)

Một doanh nghiệp khác thuộc Baowu là Chongqing Iron and Steel, niêm yết tại Thượng Hải, cũng báo lỗ ròng 125 triệu nhân dân tệ trong quý III. Kết quả này kém hơn mức lỗ 87 triệu nhân dân tệ cùng kỳ năm trước và mức lỗ 178 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm 2026.

Tại Maanshan Iron and Steel, doanh nghiệp thuộc Baowu có trụ sở ở tỉnh An Huy, lợi nhuận ròng 158 triệu nhân dân tệ trong quý III năm ngoái đã chuyển thành khoản lỗ 108 triệu nhân dân tệ trong quý gần nhất. Đề cập đến những áp lực tương tự các doanh nghiệp khác, công ty dự báo tình hình khó khăn sẽ tiếp diễn trong quý IV, khi “nhu cầu không đủ, giá cả chịu áp lực và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt”.

Xinjiang Ba Yi Iron and Steel cũng chuyển từ có lãi sang thua lỗ trong quý III. Từ mức lợi nhuận ròng 124 triệu nhân dân tệ cùng kỳ năm trước, doanh nghiệp này ghi nhận khoản lỗ 220 triệu nhân dân tệ trong quý gần nhất.

Công ty thuộc Baowu, có trụ sở tại Urumqi, cho biết trước những khó khăn tại thị trường trong nước, họ sẽ tập trung phát triển thị trường tiêu thụ các sản phẩm thép tại khu vực Tây Tạng lân cận và thị trường nước ngoài. Doanh nghiệp cam kết “không ngừng mở rộng khối lượng xuất khẩu và gia tăng thị phần tại khu vực Trung Á”.

Trong hoạt động xuất khẩu, Baoshan Iron and Steel - đơn vị niêm yết chủ chốt của tập đoàn Baowu - hiện là doanh nghiệp dẫn đầu. Công ty cho biết trong chín tháng đầu năm, tổng khối lượng đơn hàng xuất khẩu đạt 5,87 triệu tấn, tăng 704.000 tấn so với cùng kỳ năm trước.

Xem thêm: Ngành công nghiệp AI hiện thân bùng nổ tại Trung Quốc, tạo ra nhiều cơ hội nghề nghiệp mới

Việc Trung Quốc gia tăng xuất khẩu thép trong bối cảnh dư thừa công suất kéo dài và nhu cầu nội địa yếu là một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các tranh chấp thương mại với nhiều quốc gia. Nhằm giảm bớt căng thẳng, Bắc Kinh đã triển khai hệ thống cấp phép xuất khẩu mới từ đầu năm nay. Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã cùng công bố danh mục khoảng 300 sản phẩm thép thuộc diện kiểm soát.

Động thái này dường như đã tạo ra một số tác động khi tổng khối lượng xuất khẩu thép trong chín tháng đầu năm giảm 2,6% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu vẫn ở mức cao và đang có dấu hiệu tăng trở lại. Riêng trong tháng 9, Trung Quốc xuất khẩu 10,49 triệu tấn thép thành phẩm, đánh dấu tháng thứ năm liên tiếp sản lượng xuất khẩu vượt 10 triệu tấn.

Các cuộn thép Trung Quốc được xếp chồng tại cảng Valparaiso, Chile, sau khi dỡ hàng vào tháng 7/2025. Xuất khẩu thép của Trung Quốc là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến căng thẳng thương mại. © Reuters

Các cuộn thép từ Trung Quốc được xếp chồng lên nhau sau khi dỡ xuống tại cảng Valparaiso, Chile, vào tháng 7 năm 2025. Xuất khẩu thép của Trung Quốc là một yếu tố quan trọng gây ra căng thẳng thương mại. (nguồn: Nikkei)

Bà Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis (Pháp), nhận định các chính phủ trên thế giới đang ngày càng cảnh giác trước làn sóng hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc. Trong đó, thép, hóa chất và xe điện là những mặt hàng được đặc biệt quan tâm.

Một số quốc gia châu Á đã triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại. Chẳng hạn, Ấn Độ áp thuế tự vệ từ 11% đến 12% trong thời hạn ba năm, trong khi Việt Nam áp thuế chống bán phá giá lên tới 27,8% đối với thép cuộn cán nóng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Bà Garcia-Herrero cho rằng nếu châu Âu áp dụng một cơ chế có thể hạn chế Trung Quốc tiếp cận toàn bộ các lĩnh vực trên thị trường của mình chỉ trong vài tuần, cục diện thương mại tại châu Á sẽ thay đổi đáng kể. Khi đó, một lượng lớn hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc có thể chuyển hướng sang thị trường khu vực này.

Theo bà, vấn đề đặt ra là liệu các quốc gia châu Á có chuyển từ những biện pháp phòng vệ riêng lẻ đối với từng sản phẩm sang các cơ chế tự vệ trên diện rộng hay không. Những cơ chế này có thể bao gồm tăng cường giám sát tình trạng nhập khẩu tăng đột biến và chủ động mở các cuộc điều tra đối với những ngành hàng mà châu Âu dự kiến nhắm tới trước tiên, như thép, hóa chất, máy móc, pin và năng lượng mặt trời.