Hệ thống xử lý nước thải tập trung được xem là một trong những hạ tầng thiết yếu để bảo đảm phát triển công nghiệp theo hướng xanh và bền vững. Tuy nhiên, tại không ít khu công nghiệp (KCN), những công trình được đầu tư hàng chục tỷ đồng lại chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng, thậm chí trở thành lực cản đối với hoạt động sản xuất và thu hút đầu tư.

Những "nút thắt" kéo dài nhiều năm

Tại Quảng Ngãi, thực trạng của Trạm xử lý nước thải tập trung KCN Quảng Phú và Phân KCN Sài Gòn - Dung Quất đang cho thấy rõ những bất cập trong đầu tư, vận hành hạ tầng môi trường công nghiệp (nguồn: Internet)

Được đầu tư xây dựng từ năm 2010 với tổng vốn khoảng 42 tỷ đồng, Trạm xử lý nước thải tập trung KCN Quảng Phú (phường Nghĩa Lộ) có công suất thiết kế 4.500 m³/ngày đêm và được đưa vào vận hành thử nghiệm từ cuối năm 2011. Công trình do Công ty TNHH MTV Đầu tư, Xây dựng và Kinh doanh dịch vụ Quảng Ngãi (QISC) làm chủ đầu tư và quản lý khai thác.

Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, thông số phốt pho trong nước thải đầu ra thường xuyên vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, khiến công trình chưa được cơ quan chức năng xác nhận hoàn thành theo quy định. Giai đoạn 2017 - 2019, người dân sinh sống quanh khu vực cũng nhiều lần phản ánh tình trạng phát sinh mùi hôi từ hệ thống xử lý nước thải, ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt.

Để khắc phục tồn tại, năm 2019 UBND tỉnh Quảng Ngãi giao QISC chủ động lựa chọn giải pháp kỹ thuật, đối tác thực hiện và sử dụng nguồn vốn doanh nghiệp để nâng cấp công trình. Đầu năm 2020, đơn vị này ký hợp đồng cải tạo, nâng cấp với kinh phí khoảng 8 tỷ đồng, thời gian thực hiện dự kiến sáu tháng.

Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, dự án vẫn chưa hoàn thành. Nhiều hạng mục dang dở, xuống cấp, khiến KCN Quảng Phú chưa đáp ứng đầy đủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Phân KCN Sài Gòn - Dung Quất. Trạm xử lý nước thải tập trung tại đây được đầu tư từ năm 2007 với công suất 2.500 m³/ngày đêm. Hệ thống được thiết kế để thu gom và xử lý toàn bộ nước thải phát sinh từ các doanh nghiệp trong khu vực.

Tuy nhiên, do cơ cấu ngành nghề chủ yếu là dăm gỗ, may mặc, cơ khí và bê tông thương phẩm nên lượng nước thải phát sinh thấp hơn dự kiến. Trong khi đó, công tác duy tu, bảo dưỡng không được thực hiện thường xuyên khiến hệ thống xuống cấp nghiêm trọng và phải dừng hoạt động.

Hiện nay, nhiều hạng mục tại trạm xử lý nước thải đã hoen gỉ, hư hỏng, không còn khả năng vận hành. Việc hệ thống xử lý nước thải tập trung không hoạt động khiến Phân KCN Sài Gòn - Dung Quất không đủ điều kiện hoàn thiện hồ sơ cấp phép môi trường để tiếp nhận các dự án có phát sinh nước thải công nghiệp.

Hạ tầng môi trường trở thành yếu tố quyết định sức hút đầu tư

Hệ thống xử lý nước thải tập trung đang trở thành điểm nghẽn lớn đối với quá trình phát triển công nghiệp (nguồn: Internet)

Không chỉ riêng Quảng Ngãi, tại nhiều địa phương, hệ thống xử lý nước thải tập trung đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn đối với quá trình phát triển công nghiệp.

Khi tiêu chuẩn môi trường ngày càng được siết chặt, đặc biệt từ các tập đoàn đa quốc gia và thị trường xuất khẩu lớn, hạ tầng xử lý nước thải không còn là công trình phụ trợ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để thu hút các dự án sản xuất chất lượng cao.

Một KCN dù có quỹ đất lớn hay vị trí thuận lợi nhưng nếu không đáp ứng yêu cầu về môi trường sẽ khó tiếp cận các dòng vốn đầu tư mới. Thậm chí, việc thiếu hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn còn làm gia tăng nguy cơ phát sinh khiếu kiện môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đang hoạt động trong khu công nghiệp.

Thực tế tại Quảng Ngãi cho thấy, các công trình xử lý nước thải được đầu tư để giải quyết bài toán môi trường nhưng do chậm nâng cấp, hoàn thiện đã vô tình trở thành lực cản đối với sự phát triển của các KCN.

Theo đại diện Công ty TNHH MTV Đầu tư, Xây dựng và Kinh doanh dịch vụ Quảng Ngãi (QISC), việc xử lý các tồn tại tại KCN Quảng Phú gặp nhiều khó khăn liên quan đến hợp đồng tổng thầu chìa khóa trao tay ký từ năm 2020 nhưng không bảo đảm tiến độ, đồng thời phải xác định trách nhiệm của các bên liên quan. Đối với Phân KCN Sài Gòn - Dung Quất, nhu cầu vốn để sửa chữa, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải ước tính khoảng 34 tỷ đồng, trong khi doanh nghiệp đang trong quá trình cổ phần hóa nên gặp vướng mắc về cơ chế sử dụng vốn.

Dù vậy, các cơ quan quản lý cho rằng việc chậm khắc phục không chỉ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các KCN trong thu hút đầu tư.

Mới đây, lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi đã yêu cầu QISC khẩn trương hoàn thiện các hạng mục nâng cấp, bảo đảm hệ thống xử lý nước thải vận hành ổn định, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và hoàn thành các thủ tục cấp phép môi trường theo quy định.