Toàn cảnh Khu chế xuất Tân Thuận (nguồn: tuoitre.vn)

Theo kế hoạch, 5 KCN/KCX gồm Tân Thuận, Hiệp Phước, Tân Bình, Cát Lái và Bình Chiểu sẽ được chuyển đổi theo định hướng công nghệ cao, sinh thái và logistics. Đây đều là những khu đã hoạt động lâu năm, có tỷ lệ lấp đầy cao và nằm trong nhóm sẽ hết hạn thuê đất trước năm 2050.

Hiện TP. Hồ Chí Minh có khoảng 20 KCN/KCX, trong đó hơn một nửa đã lấp đầy. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh trong quá khứ cũng kéo theo những hạn chế: quỹ đất ngày càng thu hẹp, hạ tầng một số khu xuống cấp, mô hình sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào lao động và giá trị gia tăng chưa cao.

Trong khi đó, nhu cầu thị trường lại đang thay đổi nhanh chóng. Các lĩnh vực như công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, logistics và sản xuất hiện đại đòi hỏi hạ tầng đồng bộ, tiêu chuẩn môi trường cao và khả năng kết nối chuỗi cung ứng. Sự chênh lệch giữa “cung cũ” và “cầu mới” khiến việc chuyển đổi trở thành yêu cầu cấp thiết.

Một điểm đáng chú ý là tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Nếu trước đây chi phí đất đai và ưu đãi thuế giữ vai trò quyết định, thì hiện nay nhà đầu tư ưu tiên các yếu tố như hạ tầng năng lượng ổn định, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững. Nhiều doanh nghiệp cũng đề xuất kéo dài thời hạn thuê đất lên mức 35 năm để đảm bảo hiệu quả đầu tư dài hạn.

Thực tế thị trường tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, các trung tâm logistics, kho lạnh và hạ tầng phục vụ thương mại điện tử đang được quy hoạch theo hướng tối ưu chuỗi cung ứng, thay vì tối ưu chi phí đất. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch từ lợi thế giá rẻ sang lợi thế về hiệu quả vận hành.

Ở góc độ chính sách, việc chuyển đổi KCN cũng được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển dài hạn, với yêu cầu gắn kết chặt chẽ với quy hoạch và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tuy nhiên, quá trình triển khai được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức, từ nguồn lực đầu tư, cơ chế chính sách đến việc hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp hiện hữu và định hướng phát triển mới.

Ở tầm quốc gia, chuyển đổi KCN tại TP. Hồ Chí Minh được xem là một phép thử quan trọng. Trong bối cảnh Việt Nam đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng chủ yếu ở khâu lắp ráp, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thu hút các hoạt động nghiên cứu - phát triển, đồng thời thúc đẩy hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp hỗ trợ trong nước.

Giới chuyên gia nhận định, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, khi lợi thế chi phí thấp dần mất đi, năng lực hạ tầng và chất lượng hệ sinh thái công nghiệp sẽ trở thành yếu tố quyết định. Việc TP. Hồ Chí Minh đi đầu trong chuyển đổi KCN có thể tạo tiền đề để các địa phương khác tham khảo và triển khai trong thời gian tới.

Dù còn nhiều thách thức, việc thí điểm chuyển đổi 5 KCN/KCX được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới cho phát triển công nghiệp theo hướng xanh, thông minh và bền vững hơn. Đây cũng là bước đi quan trọng trong quá trình định vị lại vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu.