Trong định hướng chiến lược đưa Nghệ An bứt phá trở thành cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Bắc Trung Bộ, phát triển công nghiệp được xác định là đòn bẩy và động lực then chốt. Thực tiễn triển khai cho thấy, nếu như các Khu công nghiệp lớn đóng vai trò hạt nhân nhằm thu hút các tập đoàn FDI “sếu đầu đàn”, thì hệ thống các Cụm công nghiệp trên địa bàn lại đóng vai trò là "bệ đỡ" chiến lược đối với cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây chính là không gian sản xuất quan trọng giúp giải quyết nhu cầu mặt bằng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm tại khu vực nông thôn.

Xác định hạ tầng kỹ thuật là yếu tố mở đường, năm 2021, HĐND tỉnh Nghệ An đã ban hành Nghị quyết số 22/NQ-HĐND quy định về một số chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Nghị quyết đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng và tạo đòn bẩy thu hút nguồn lực xã hội hóa để hoàn thiện hạ tầng các Cụm công nghiệp. Tỉnh đã ưu tiên nguồn vốn ngân sách hỗ trợ các địa phương lập quy hoạch chi tiết, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trong hàng rào, công trình bảo vệ môi trường và tuyến đường giao thông kết nối ngoài hàng rào. 

Giai đoạn 2021-2025, ngân sách tỉnh đã hỗ trợ hơn 52,5 tỷ đồng cho các địa phương triển khai 8 dự án hạ tầng kỹ thuật trọng điểm. Nhờ đó, tỷ lệ lấp đầy bình quân tại các Cụm công nghiệp thụ hưởng chính sách tăng đáng kể, thu hút nhiều dự án thứ cấp đi vào hoạt động. Điển hình như Cụm công nghiệp Trường Thạch (xã Đông Lộc) đã hoàn thiện toàn bộ hạ tầng kỹ thuật, lắp đặt hệ thống xử lý nước thải tập trung và đạt tỷ lệ lấp đầy 100%. 

Tại Cụm công nghiệp Diễn Thắng (xã Minh Châu), nguồn kinh phí hỗ trợ lập quy hoạch chi tiết 40 ha đã giúp hoàn tất giải phóng mặt bằng, thu hút nhà đầu tư hạ tầng và các nhà đầu tư thứ cấp như Công ty Sản xuất lắp ráp linh kiện điện tử Minh Anh – đơn vị đang vận hành dây chuyền 500 công nhân và tiếp tục mở rộng thêm 2 dây chuyền sản xuất linh kiện cho dòng xe Hyundai.Tính đến nay, trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã thành lập được 31 Cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 1.000 ha. Trong đó, có 23 Cụm công nghiệp đã chính thức đi vào hoạt động, thu hút 257 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất thứ cấp với tổng mức vốn đăng ký hơn 2.700 tỷ đồng, tỷ lệ lấp đầy trung bình đạt khoảng 75%. 

Xem thêm: Nghệ An chấp thuận Khu công nghiệp hơn 2.100 tỷ đồng tại KKT Đông Nam

Hệ thống này đã giải quyết việc làm ổn định cho gần 26.000 lao động tại địa phương, tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp xấp xỉ 4.300 tỷ đồng mỗi năm và đóng góp vào ngân sách khoảng 375 tỷ đồng/năm. Về mô hình quản lý, có 11 Cụm công nghiệp do doanh nghiệp làm chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật; 20 Cụm công nghiệp trước đây do UBND cấp huyện làm chủ đầu tư hiện đã được bàn giao về cho chính quyền các xã, phường trực tiếp quản lý, vận hành và khai thác.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, thực tiễn triển khai tại các địa phương cho thấy chính sách hỗ trợ hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để giải quyết dứt điểm các vướng mắc hạ tầng. Tại Cụm công nghiệp Bồng Khê (xã Con Cuông) với quy hoạch 23 ha đóng vai trò then chốt cho phát triển kinh tế miền Tây Nghệ An, sau khi tiếp nhận quản lý, địa phương đã thu hút được 02 doanh nghiệp đầu tư nhưng lại vướng điểm nghẽn lớn nhất ở công tác bồi thường giải phóng mặt bằng sạch, đòi hỏi phải có cơ chế hỗ trợ riêng từ cấp tỉnh. 

Tại Cụm công nghiệp Đô Lăng II (xã Phúc Lộc) quy mô khoảng 75 ha, tổng mức đầu tư 930 tỷ đồng đã được cấp chứng nhận đầu tư, địa phương đang phối hợp hoàn thiện hạ tầng xanh để làm vệ tinh cho Khu kinh tế Đông Nam và Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đồng thời đề nghị tỉnh quan tâm hỗ trợ hạ tầng giao thông kết nối khu dân sinh và công trình xử lý môi trường. Trong khi đó, tại Cụm công nghiệp Diễn Thắng (40 ha), phía địa phương đánh giá mức hỗ trợ 7 tỷ đồng theo Nghị quyết 22 là còn thấp so với mặt bằng chung, chưa tạo đủ động lực để chủ đầu tư hoàn thiện đồng bộ hạ tầng và hệ thống xử lý nước thải.

Để tạo bước phát triển bứt phá và chuẩn bị hạ tầng đón làn sóng đầu tư giai đoạn 2026-2030, tỉnh Nghệ An đang khẩn trương rà soát, xây dựng nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 22. Theo đề xuất từ cơ quan soạn thảo là Sở Công Thương, tổng kinh phí từ ngân sách cấp tỉnh dự kiến bố trí cho giai đoạn 2026-2030 khoảng 215 tỷ đồng. 

Điểm đột phá trong đề xuất mới là nâng mức hỗ trợ đầu tư lên 100% đối với các công trình hạ tầng thiết yếu bao gồm hệ thống xử lý nước thải tập trung và hạ tầng giao thông kết nối ngoài hàng rào Cụm công nghiệp. Đồng thời, lộ trình giải ngân sẽ thực hiện linh hoạt theo tiến độ thi công thực tế nhằm giảm áp lực cho ngân sách hàng năm. Cơ chế mới này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang thông thoáng, tháo gỡ triệt để các nút thắt hạ tầng, giúp Nghệ An hiện thực hóa quy hoạch phát triển 71 Cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 2.600 ha vào năm 2030.

Xem thêm: Nghệ An minh bạch hóa quy hoạch cụm công nghiệp để "hút" dòng vốn sạch