​Việc tiếp tục duy trì các động lực tăng trưởng cũ mà thiếu đi sự đổi mới mang tính chiều sâu có thể trở thành rào cản kìm hãm tốc độ bứt phá của quốc gia trong giai đoạn tới.

Lợi thế tăng trưởng truyền thống có thể gây xói mòn nếu chậm gỡ nút thắt năng lượng và vốn. Ảnh minh hoạ: Linh Phan/Bloomberg

Điểm nghẽn cấu trúc và bài toán từ các động lực tăng trưởng

Khung đánh giá năng lực tăng trưởng cho thấy bức tranh cải thiện của Việt Nam diễn ra không đồng đều. Cụ thể, ở nhóm động lực truyền thống, Việt Nam chỉ cải thiện được hai trong bảy yếu tố gồm đa dạng hóa đối tác thương mại và tăng cường ổn định vĩ mô, trong khi năm yếu tố còn lại như môi trường kinh doanh, củng cố thể chế, cải thiện lao động, xây dựng hạ tầng và thúc đẩy đầu tư đều giữ nguyên.

Động lực tăng trưởng truyền thống và mới của Việt Nam. Nguồn: Southeast Asia Outlook 2026-2035

Đối với nhóm động lực mới, nền kinh tế cải thiện ở hai yếu tố là đầu tư ngành tăng trưởng mới và củng cố thị trường vốn, nhưng hai yếu tố quan trọng là thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ đột phá và chuyển đổi xanh lại bị xếp mức giảm.

Chính vì vậy, dự báo tăng trưởng bình quân của Việt Nam giai đoạn 2026–2035 ở mức 6,2%, thấp hơn mức 6,6% của giai đoạn 2024–2034 và thấp hơn hẳn mức thực tế 7,5% của giai đoạn 2024–2025. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ giới hạn của các động lực cũ dựa trên nguồn vốn và xuất khẩu, trong khi các động lực mới về công nghệ và tính bền vững chưa thể đảm đương trọn vẹn vai trò. Thêm vào đó, hai giới hạn cụ thể đang kìm biên độ tăng trưởng là tình trạng gián đoạn lưới điện và thị trường vốn trong nước còn mỏng.

Vị thế trung chuyển chiến lược và yêu cầu bứt phá dài hạn

Điểm làm Việt Nam khác biệt so với phần còn lại của khu vực là khả năng thu hút đồng thời cả dòng vốn liên kết với Mỹ lẫn dòng vốn liên kết với Trung Quốc, tạo nên một vị thế hai chiều độc nhất mà không quốc gia SEA-6 nào khác có được ở cùng mức độ. 

Biểu đồ thể hiện quy mô tăng trưởng GDP giai đoạn 2024-2025. Nguồn: Southeast Asia Outlook 2026-2035

Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm với thực tế là tỷ lệ hàng nhập khẩu từ Trung Quốc của Việt Nam đã tăng từ 29% trong giai đoạn 2015–2019 lên tới 43% vào năm 2025, mức phụ thuộc cao nhất trong khối SEA-6. Điều này khiến nền kinh tế vừa hưởng lợi kép ở đầu ra, vừa đối mặt với sự lệ thuộc kép ở đầu vào, thị trường tiêu thụ và nguồn cung nguyên liệu.

Theo đánh giá từ báo cáo Southeast Asia Outlook 2026-2035 do Bain & Company, DBS cùng Vriens & Partners đồng công bố, Việt Nam được nhìn nhận là quốc gia sở hữu dư địa phát triển mang gam màu sáng nhất toàn khối SEA-6 (bao gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) trong thập kỷ tới. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng lợi thế này có thời hạn nhất định và sự bứt phá thực sự phụ thuộc vào tốc độ giải quyết triệt để các nút thắt vận hành trong những năm tới.

Để giải quyết bài toán trên và tránh nguy cơ mắc kẹt, Việt Nam cần ưu tiên khắc phục tình trạng thiếu tin cậy trong cung ứng năng lượng đang cản trở sản xuất giá trị cao, đồng thời triển khai nâng cấp chuỗi giá trị dựa trên công nghệ trước khi lợi thế lắp ráp chi phí thấp bị xói mòn. 

Trong kịch bản tối ưu, nền kinh tế có thể mở ra dòng vốn giá trị cao hơn, mở rộng sang lĩnh vực logistics, khu công nghiệp và các khâu điện tử thượng nguồn, qua đó tạo động lực nội tại vững chắc để phát triển thịnh vượng bền vững.

Lược dịch từ Bloomberg

​