Bài viết được thực hiện dựa trên bài tham luận “Hệ thống quản lý năng lượng (EnMS) cho lĩnh vực thương mại và công nghiệp” của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN, trình bày tại Diễn đàn Phát triển Khu công nghiệp Việt Nam 2026.

Quản lý năng lượng đang trở thành yêu cầu bắt buộc của doanh nghiệp

Trong nhiều năm, năng lượng thường được xem là một chi phí vận hành cố định của doanh nghiệp sản xuất. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đang thay đổi nhanh chóng khi chi phí điện năng liên tục gia tăng, cơ chế giá điện ngày càng hoàn thiện và các yêu cầu về phát triển bền vững trở thành tiêu chuẩn mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN, doanh nghiệp hiện đối mặt đồng thời với nhiều áp lực. Một mặt là yêu cầu tối ưu chi phí sản xuất, mặt khác là các quy định liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, kiểm kê khí nhà kính cũng như các tiêu chuẩn ESG ngày càng được khách hàng quốc tế quan tâm.

Ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, minh bạch dữ liệu năng lượng và phát thải đang dần trở thành điều kiện cần để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này khiến quản lý năng lượng không còn là câu chuyện của riêng bộ phận kỹ thuật mà trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Khi quản trị thủ công không còn phù hợp

Một trong những hạn chế phổ biến hiện nay là phần lớn dữ liệu năng lượng vẫn được theo dõi thủ công thông qua công tơ, sổ ghi chép hoặc các báo cáo định kỳ.

Cách làm này khiến doanh nghiệp khó phát hiện những điểm tiêu hao bất thường, khó xác định khu vực gây lãng phí năng lượng và mất nhiều thời gian cho việc tổng hợp số liệu.

Theo IoTeamVN, nhiều doanh nghiệp chỉ nhận biết sự cố hoặc mức tiêu thụ vượt ngưỡng sau khi hóa đơn điện được phát hành. Khi đó, cơ hội điều chỉnh hoặc tối ưu đã bị bỏ lỡ.

Trong khi đó, các tiêu chuẩn quản trị hiện đại đòi hỏi dữ liệu phải được cập nhật liên tục, có khả năng phân tích theo thời gian thực và hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng.

Sự thay đổi này tương tự quá trình chuyển đổi số trong quản lý khu công nghiệp hay quản trị doanh nghiệp: dữ liệu cần được số hóa, kết nối và khai thác thay vì chỉ được lưu trữ.

Từ giám sát điện năng đến quản trị năng lượng toàn diện

Theo ông Nguyễn Hoàng Minh, hệ thống quản lý năng lượng EnMS được phát triển nhằm giải quyết đồng thời các bài toán về chi phí, vận hành, tuân thủ pháp luật và yêu cầu của khách hàng.

Thay vì chỉ ghi nhận lượng điện tiêu thụ, nền tảng này cho phép doanh nghiệp xây dựng một hệ sinh thái quản lý năng lượng hoàn chỉnh.

Doanh nghiệp có thể theo dõi chi phí theo thời gian thực, phát hiện lãng phí, tối ưu điện năng tiêu thụ, đồng thời đáp ứng các yêu cầu kiểm toán năng lượng, ISO 50001, kiểm kê khí nhà kính và báo cáo ESG.

Một điểm đáng chú ý là hệ thống được thiết kế theo mô hình dữ liệu tập trung. Toàn bộ thông tin từ thiết bị đo đếm được truyền về nền tảng quản trị thông qua gateway và điện toán đám mây, tạo ra một nguồn dữ liệu thống nhất cho toàn nhà máy.

​

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Dữ liệu thời gian thực thay đổi cách vận hành nhà máy

Theo giới thiệu của IoTeamVN, hệ thống giám sát có khả năng kết nối với nhiều loại đồng hồ điện và thiết bị của các hãng khác nhau.

Điều này giúp doanh nghiệp tận dụng được hạ tầng sẵn có thay vì phải thay thế toàn bộ hệ thống đo đếm.

Các thiết bị giám sát được lắp đặt tại các vị trí tiêu thụ năng lượng quan trọng, liên tục thu thập dữ liệu và truyền về nền tảng quản lý.

Khi dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, người quản lý có thể quan sát bức tranh tổng thể về tình trạng tiêu thụ năng lượng của toàn bộ nhà máy.

Không chỉ dừng lại ở việc theo dõi điện năng tiêu thụ, hệ thống còn cho phép giám sát điện áp, dòng điện, công suất tác dụng, hệ số công suất và nhiều thông số vận hành khác.

Nhờ đó, các hiện tượng quá tải, lệch pha, mất pha hoặc tiêu thụ bất thường có thể được phát hiện sớm trước khi gây ra những tổn thất lớn hơn.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Từ dữ liệu đến những quyết định tiết kiệm năng lượng

Một trong những giá trị lớn nhất của EnMS nằm ở khả năng chuyển đổi dữ liệu thành công cụ hỗ trợ quản lý.

Thông qua dashboard trực quan, doanh nghiệp có thể theo dõi tình hình tiêu thụ điện năng của toàn nhà máy theo ngày, tuần hoặc tháng; phân tích chi phí năng lượng; so sánh giữa các kỳ vận hành; đồng thời đánh giá mức tiêu thụ của từng khu vực sản xuất.

Các dữ liệu này giúp xác định những dây chuyền hoặc thiết bị sử dụng nhiều năng lượng nhất, từ đó ưu tiên các giải pháp cải tiến.

Hệ thống cũng hỗ trợ đánh giá xu hướng tiêu thụ, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch vận hành và kiểm soát chi phí.

Trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm, khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn ISO 50001

Ngoài chức năng giám sát, EnMS còn được phát triển để hỗ trợ triển khai hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001.

Theo IoTeamVN, nền tảng được thiết kế dựa trên các yêu cầu của Bộ Công Thương và các nguyên tắc quản lý năng lượng hiện đại.

Hệ thống cho phép xác định các khu vực sử dụng năng lượng đáng kể (SEU), xây dựng đường cơ sở năng lượng (EnB), theo dõi chỉ số hiệu quả năng lượng (EnPI) và đánh giá hiệu quả của các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Đặc biệt, các biểu đồ dòng năng lượng (Sankey) giúp doanh nghiệp trực quan hóa quá trình sử dụng năng lượng từ đầu vào đến các công đoạn sản xuất, qua đó xác định các điểm tổn thất để ưu tiên cải tiến.

Việc chuẩn hóa dữ liệu cũng giúp doanh nghiệp đơn giản hóa quá trình kiểm toán năng lượng, lập báo cáo định kỳ và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về minh bạch thông tin.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Chuyển đổi năng lượng cần bắt đầu từ các dự án thí điểm

Theo kinh nghiệm triển khai của IoTeamVN, việc xây dựng hệ thống quản lý năng lượng không nhất thiết phải thực hiện đồng loạt trên toàn bộ nhà máy ngay từ đầu.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng các dự án thí điểm tại một khu vực hoặc dây chuyền sản xuất điển hình.

Quá trình này thường gồm ba bước: lắp đặt và hướng dẫn sử dụng hệ thống; giám sát, phân tích dữ liệu để xác định các điểm lãng phí; sau đó tối ưu và xây dựng quy trình quản lý năng lượng phù hợp.

Cách tiếp cận từng bước giúp doanh nghiệp nhanh chóng nhìn thấy hiệu quả, đồng thời giảm rủi ro trong quá trình triển khai.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Hiệu quả được đo bằng chi phí tiết kiệm và lượng phát thải giảm

Theo số liệu được IoTeamVN công bố tại diễn đàn, doanh nghiệp đã triển khai hơn 25 dự án quản lý năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại.

Tổng lượng điện năng tiết kiệm đạt khoảng 4.000 MWh mỗi năm, tương đương khoảng 3.000 tấn CO₂e giảm phát thải hằng năm.

Tại Nhà máy tinh bột sắn Hướng Hóa (Quảng Trị), hệ thống giúp tiết kiệm khoảng 3% năng lượng tiêu thụ mỗi năm, tương đương khoảng 1,18 tỷ đồng, đồng thời giảm khoảng 1.000 tấn CO₂e. ROI đạt khoảng 1,5 năm.

Ở Công ty Viglacera Thăng Long, giải pháp giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 1,3 tỷ đồng chi phí điện mỗi năm, đồng thời giảm đáng kể nguồn lực dành cho công tác giám sát và báo cáo năng lượng.

Tại Công ty TNHH Dệt Phú Thọ, hệ thống hỗ trợ giảm khoảng 30% điện năng tiêu thụ cho hệ thống làm mát, tương đương khoảng 1,8 tỷ đồng mỗi năm.

Trong khi đó, Nhà máy bao bì bạt nhựa Tú Phương ghi nhận mức giảm khoảng 40% điện năng tiêu thụ của hệ thống làm mát, tương đương khoảng 865 triệu đồng mỗi năm.

Nguồn: Bài tham luận của ông Nguyễn Hoàng Minh, CEO kiêm Đồng sáng lập IoTeamVN

Dữ liệu năng lượng sẽ trở thành nền tảng của nhà máy xanh

Theo ông Nguyễn Hoàng Minh, quản lý năng lượng đang bước sang một giai đoạn mới khi dữ liệu trở thành trung tâm của mọi quyết định vận hành.

Nếu trước đây doanh nghiệp chỉ theo dõi hóa đơn điện, thì nay dữ liệu thời gian thực có thể giúp xác định nơi tiêu thụ nhiều nhất, khu vực gây lãng phí nhất và cơ hội cải thiện hiệu quả lớn nhất.

Trong bối cảnh ESG, Net Zero và các yêu cầu phát triển bền vững ngày càng phổ biến, những nền tảng quản lý năng lượng như EnMS không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tạo ra hạ tầng dữ liệu quan trọng để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường.